Er zit een kern van waarheid in, en er zit veel overdrijving in. We zochten het uit, want al onze flessen zijn van 18/8 rvs en we vinden dat je moet weten waar je aan toe bent.

Het korte antwoord: met 18/8 rvs zit je goed. Er is één situatie waarin we je aanraden iets anders te doen, en die staat onderaan dit artikel.

Waar gaat het eigenlijk over?

Roestvast staal is geen zuiver metaal maar een legering: ijzer met daarin onder andere chroom en nikkel. Bij 18/8 gaat het om ongeveer 18 procent chroom en 8 procent nikkel. Dat chroom is precies waarom het spul niet roest. Aan de buitenkant vormt het een flinterdunne beschermlaag van chroomoxide die zichzelf herstelt zodra hij beschadigd raakt.

Die laag is goed, maar niet oneindig goed. Onder bepaalde omstandigheden kunnen er kleine hoeveelheden nikkel en chroom uit het staal in je drankje terechtkomen. Dat heet migratie, en het is een bekend en goed onderzocht verschijnsel. De vraag is niet óf het gebeurt, maar hoeveel en wanneer het uitmaakt.

Zuur is de belangrijkste factor

Water doet vrijwel niets. Thee en koffie ook nauwelijks. Wat de migratie wél op gang brengt, is zuur.

Het cijfer dat op social media het meest wordt rondgeslingerd komt uit een onderzoek van de Oregon State University uit 2013. Daarin werd tomatensaus urenlang gekookt in roestvrijstalen pannen. Na zes uur koken waren de nikkel- en chroomconcentraties tot 26 respectievelijk 7 keer zo hoog, en na twintig uur koken 34 en ongeveer 35 keer zo hoog.

Dat klinkt alarmerend, en zo wordt het ook gebracht. Maar lees de omstandigheden: zes tot twintig uur koken op het vuur, in een pan, in zure saus. Dat heeft weinig te maken met een fles water of sap die in je tas zit. Toch is dit het onderzoek waarmee video’s over drinkflessen worden onderbouwd.

Ook belangrijk: het chroom dat uit roestvast staal vrijkomt is chroom(III). In migratietesten van roestvast staal werd uitsluitend die driewaardige vorm aangetroffen en geen zeswaardig chroom. Chroom(VI) is de kankerverwekkende variant waar je op internet over leest. Chroom(III) is een ander verhaal; het is zelfs een sporenelement dat je normaal via je voeding binnenkrijgt.

Een nieuwe fles geeft het meeste af, en dat is nog steeds veilig

Roestvast staal geeft in het begin het meeste af, en daarna steeds minder. Dat komt doordat de beschermende chroomoxidelaag aan het oppervlak zich tijdens de eerste blootstellingen verder opbouwt.

Nu is het verleidelijk om daaruit te concluderen dat een nieuwe fles dus onveilig is en pas na een tijdje goed wordt. Dat klopt niet, en daar is gericht onderzoek naar gedaan.

Het Zweedse KTH (Royal Institute of Technology) testte in opdracht van Team Stainless zeven soorten roestvast staal volgens het Europese testprotocol, dat juist is ontworpen als een strenge simulatie. Er werd getest op nieuw, ongebruikt materiaal in citroenzuur met een pH van 2,4, tien dagen lang bij 40 graden, met een ongunstig hoge verhouding tussen staaloppervlak en vloeistof. Dus: zuurder dan sinaasappelsap, langer dan je ooit iets zou bewaren, warmer dan je tas, en op vers materiaal.

De uitkomst: ijzer, chroom, nikkel en mangaan bleven allemaal onder de vastgestelde afgiftelimieten. Dat gold zelfs voor grade 201, een goedkopere staalsoort die duidelijk minder goed presteert dan de 18/8 in onze flessen.

Uit hetzelfde onderzoek blijkt ook hoe snel dat inlopen gaat: de afgifte vond overwegend plaats in de eerste twee uur, daarna namen de hoeveelheden af. Het gaat dus om uren, niet om weken.

Wel eerlijk vermelden: dit onderzoek is gefinancierd door de staalindustrie. De resultaten sluiten wel aan bij ander onafhankelijk onderzoek, waarin bij migratietests van roestvast staal alle geteste soorten onder de limieten bleven en de afgifte afnam door verdere passivering van het oppervlak.

Praktisch: je nieuwe fles is vanaf dag één gewoon veilig. Spoel hem een paar keer om voor het eerste gebruik, meer hoef je niet te doen.

Blijft het onder de veilige grens?

Voor metalen in voedselcontactmaterialen bestaat geen EU-brede wetgeving zoals bij kunststof. Wat er wel is, is een technische gids van de Raad van Europa met specifieke afgiftelimieten (SRL’s). De tweede editie daarvan verscheen in 2024 en hoort bij Resolutie CM/Res(2020)9. Voor chroom(III) geldt daarin 1 mg per kg levensmiddel. Voor nikkel is de limiet 0,14 mg/kg, gebaseerd op de tolerabele dagelijkse inname van de Wereldgezondheidsorganisatie, en die norm is er specifiek op gericht om mensen met een nikkelallergie te beschermen.

Om een idee te geven van de orde van grootte: in het Oregon-onderzoek met de kookpannen kwam bij de tiende kookcyclus gemiddeld 88 microgram nikkel vrij per portie tomatensaus van 126 gram. Dat is 0,088 milligram, na urenlang koken in zure saus.

Zet dat naast wat je sowieso al binnenkrijgt: uit voedingsonderzoek blijkt dat mensen dagelijks tussen de 90 en 361 microgram nikkel via hun eten consumeren. Nikkel zit van nature in noten, peulvruchten, havermout, chocolade en volkoren producten. De hoeveelheid uit dat kookonderzoek valt daar gewoon binnen. Bij een fles met sap praat je over een fractie daarvan.

Dat is ook de conclusie van het Nickel Institute op basis van het beschikbare onderzoek: de hoeveelheid nikkel en andere metalen die vanuit veelgebruikte roestvrijstalen voedselcontactmaterialen in voedsel terechtkomt, is klein vergeleken met wat er van nature in voedsel zit, en blijft binnen de vastgestelde afgiftelimieten.

Let op: niet elk “rvs” is 18/8

Hier zit een addertje dat op social media vrijwel nooit wordt genoemd, terwijl het misschien wel het belangrijkste punt is.

Een van de studies die veel wordt aangehaald om te laten zien dat rvs nikkel lekt in vruchtensap, gebruikte helemaal geen 18/8. In dat onderzoek werd citroen-, sinaasappel-, mango- en aardbeiensap getest op een roestvaststaalsoort van grade 201, gekocht op de lokale markt. Daarbij gaf citroensap met een pH van 2,63 de hoogste nikkel- en chroomafgifte.

Grade 201 is een goedkopere legering waarin nikkel deels is vervangen door mangaan. Die is duidelijk minder corrosiebestendig dan 304. Resultaten van 201 doorvertalen naar een 18/8 fles is appels met peren vergelijken, en dat gebeurt in de online discussie voortdurend.

Dat is precies waarom wij alleen flessen van 18/8 rvs verkopen. Alle merken in ons assortiment, Klean Kanteen, Qwetch, Camelbak, Eco Brotbox, Mizu, Rubytec, Pura en Thermos, gebruiken 18/8 rvs, ook bekend als AISI 304. Je komt de aanduiding 18/10 ook wel tegen; dat is dezelfde legeringsfamilie, met het nikkelgehalte aan de bovenkant van de bandbreedte.

Wanneer wordt het wél relevant?

Drie situaties waarin je iets voorzichtiger mag zijn:

Zure dranken langdurig bewaren

Sap meenemen en binnen een dag opdrinken is prima. Citroensap of sinaasappelsap dagenlang in de fles laten staan is iets anders, dat kun je beter in glas doen.

Zout én zuur tegelijk

Chloride is de zwakke plek van 304. De grootste zwakte van 304 is de gevoeligheid voor chloriden en zuren, waardoor plaatselijk corrosie kan ontstaan. Voor een drinkfles zelden een probleem, maar het verklaart wel waarom je geen zoute bouillon dagen in je fles wilt laten staan.

Een beschadigde binnenkant

De beschermende chroomoxidelaag herstelt zichzelf, maar diepe krassen en agressieve schoonmaakmiddelen met chloor helpen niet. Gewoon warm sop en een flessenborstel volstaan.

En als je een nikkelallergie hebt?

Dan ligt het anders, en dat willen we niet wegpoetsen. Nikkelallergie is de meest voorkomende contactallergie, en komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Voor de meeste mensen met een nikkelallergie gaat het om huidcontact en speelt inname via voeding geen rol. Maar er is een kleine groep die ook op orale nikkelinname reageert.

Herken je jezelf daarin, dan is het advies simpel: bewaar geen zure dranken in rvs, en overweeg glas als je twijfelt. Bespreek het bij klachten met je huisarts of dermatoloog; wij kunnen daar geen medisch advies over geven.

Samengevat

Rvs flessen lekken geen zorgwekkende hoeveelheden nikkel en chroom bij normaal gebruik. Wat wél waar is:

• Zuur verhoogt de migratie, en lange contacttijd nog meer
• Een nieuwe fles geeft het meeste af, maar blijft ook dan onder de grenswaarden: dat is getest op nieuw materiaal onder veel zwaardere omstandigheden dan jij ooit creëert
• Na de eerste uren tot dagen zakt de afgifte naar een nog lager niveau
• Wat vrijkomt is chroom(III), niet het kankerverwekkende chroom(VI)
• Het verschil tussen 18/8 (304) en goedkopere legeringen zoals 201 is echt groot

Met een 18/8 fles zit je dus goed. Vul hem met water, thee, koffie, sap, wat je wilt. Alleen dat glas verse citroensap dat je een week wilt bewaren: doe dat in glas.

Bronnen

De meest leesbare bronnen staan bovenaan.

Over de migratie zelf

• Kamerud, Hobbie & Anderson (2013), Stainless Steel Leaches Nickel and Chromium into Foods during Cooking, Journal of Agricultural and Food Chemistry. Het meest geciteerde onderzoek op dit gebied. Volledige tekst gratis via Oregon State University: fses.oregonstate.edu
• Samenvatting van hetzelfde onderzoek op PubMed: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Het KTH-rapport zelf, met de testresultaten op nieuw materiaal in citroenzuur (Engels, met grafieken): KTH-rapport (pdf)
• Nickel Institute, over de rol van nikkel in voedselcontactmaterialen en het KTH-onderzoek: nickelinstitute.org
• Nickel Institute, factsheet met de cijfers over dagelijkse nikkelinname via voeding: nickelinstitute.org, factsheet 4
• Onderzoek naar sappen op grade 201 staal (let op: niet 18/8): sciencedirect.com

Over de normen en regelgeving

• EDQM, de Europese instantie achter de technische gids voor metalen in voedselcontact: edqm.eu
• Nickel Institute over het nikkelbeleid en de grenswaarde van 0,14 mg/kg: nickelinstitute.org
• Overzicht van de wijzigingen in de tweede editie van de technische gids (2024): knoell.com
• Rijksoverheid, Waarzitwatin, over metalen drinkbekers en de Nederlandse regels: waarzitwatin.nl
• NVWA over wetgeving voedselcontactmaterialen: nvwa.nl
• Regulier Overleg Warenwet, over de Benelux-beschikking voor metalen: row-minvws.nl

Over de materiaaleigenschappen

• HEGO, verschil tussen rvs 304 en 316 in gewone taal: hego.nl

Het bericht Lekken rvs flessen nikkel en chroom? Wat er waar is van de verhalen op social media verscheen eerst op Green Jump's blog.

Waar het rapport over gaat

Pesticide Action Network (PAN) Europe testte samen met nationale partners 41 lokaal geproduceerde aardbeienmonsters uit 11 EU-landen. De uitkomst voor conventionele aardbeien is niet mals: 78% bevatte minstens één pesticide, en 61% twee of meer. Het monster met de meeste residuen (België) bevatte er negen tegelijk. De twee meest gevonden stoffen, fludioxonil en cyprodinil, zijn door EFSA aangemerkt als hormoonverstorend en hadden volgens de onderzoekers allang van de markt moeten zijn. Daarnaast bevatte 58% van de monsters PFAS-pesticiden: stoffen die grotendeels afbreken tot het zeer persistente TFA, dat recent door het Europees chemicaliënagentschap ECHA als giftig voor de voortplanting (categorie 1B) is geclassificeerd.

Kortom: precies het soort stoffen waar we bij Green Jump liever ver van wegblijven, en waarom we de nadruk leggen op eerlijke, gifvrije producten.

En dan Nederland: dit jaar de uitblinker

Hier wordt het interessant. In de Maastrichtse steekproef (aardbeien van Albert Heijn, Jumbo, Aldi en Coöperatie Gedeelde Weelde) waren de residuwaarden opmerkelijk laag. Waar het Europese gemiddelde op 3,5 verschillende pesticiden per monster lag, kwamen de Nederlandse monsters uit op gemiddeld 0,3 residu per monster. Drie van de vier monsters waren volledig schoon; in het vierde zat één stof (fluopyram, een als PFAS geclassificeerde schimmelbestrijder), en dan nog onder de wettelijke limiet.

PAN Nederland testte dit jaar ook nog eens twaalf extra conventionele monsters uit andere delen van het land. Samen met de drie monsters uit Maastricht kwam dat neer op gemiddeld 2,1 residu per monster, waarbij ruim een kwart (27%) helemaal geen aantoonbare resten bevatte. Nederland en Frankrijk waren daarmee de twee lichtpunten van het hele rapport, het bewijs dat conventionele teelt met fors minder gif wél kan.

Dat sluit aan bij ontwikkelingen in de Nederlandse teelt zelf: initiatieven in Limburg waarbij telers synthetische middelen vervangen door biologische plaagbestrijding, UV-C tegen schimmelziekten en andere geïntegreerde technieken. Onderzoek van Wageningen University & Research liet eerder al zien dat geïntegreerde plaagbestrijding (IPM) het middelengebruik in de kasteelt met meer dan 90% kan terugbrengen. Hiep hoi, zou je zeggen.

De kanttekening: het verleden was minder rooskleurig

En hier komt de eerlijkheid waar we bij Green Jump aan hechten. Dat mooie cijfer van dit jaar staat namelijk in schril contrast met de jaren ervoor.

De supermarkttests van PAN Nederland in 2021, 2022 en 2024 vonden gemiddeld respectievelijk 3,5, 3,7 en 3,0 verschillende residuen per conventioneel aardbeienmonster. En volgens PAN Nederlands analyse van drie jaar officiële NVWA-monitoringdata bevatten aardbeien gemiddeld zelfs 4,4 residuen per monster. Daarmee waren ze samen met citrusfruit jarenlang de meest met pesticiden besmette vrucht op de Nederlandse markt.

Van 4,4 en 3,0 naar 0,3 in de Maastricht-steekproef is dus een enorme sprong. Mooi nieuws, maar wel een sprong die vraagt om nuchterheid.

Eén jaar is nog geen trend

De onderzoekers zeggen het zelf ook met zoveel woorden: het is nog niet te zeggen of dit een blijvende, structurele verbetering is of gewoon een gunstig jaar binnen de normale schommelingen van jaar tot jaar. Bovendien kon de producent van de geteste aardbeien niet worden geverifieerd, dus we weten niet precies wát er achter deze schone monsters zit. De onderzoekers benadrukken dat voortgezette monitoring nodig is om te bepalen of dit echt een structurele omslag is.

Zo eerlijk moeten we zijn: één goede meting is bemoedigend, maar het is te vroeg om te juichen dat Nederland “het probleem heeft opgelost”. Het steekproefaantal is klein, de verklaringen zijn deels nog onbevestigd, en de geschiedenis laat zien hoe snel die cijfers kunnen wisselen. We houden de komende jaren dus gewoon de vinger aan de pols.

Wat betekent dit voor jou?

Voor wie zekerheid wil, blijft de conclusie van het rapport onveranderd: biologische aardbeien waren in dit onderzoek, net als in eerdere edities, vrij van pesticiden. Alle biologische en “residuvrij” gelabelde monsters kwamen schoon uit de test. Zeker tijdens de zwangerschap en voor jonge kinderen, die verhoudingsgewijs veel aardbeien wegwerken, is dat het veiligste uitgangspunt.

Een paar praktische punten uit het rapport:

• Kies bij voorkeur lokaal en biologisch. Op boerenmarkten zijn biologische aardbeien vaak goedkoper dan in de supermarkt.
• Aardbeien kun je niet schillen en nauwelijks grondig wassen, anders dan bijvoorbeeld appels. Een deel van de residuen blijft dus altijd zitten, reden te meer om bij de bron te kiezen voor gifvrij.
• Zelf telen kan verrassend makkelijk, zelfs in een pot op het balkon. Zorg wel dat bijen en andere bestuivers bij de bloemen kunnen, en kies oude, weerbare rassen.

Tot slot

Dat Nederland dit jaar bovenaan bungelt in plaats van onderaan, is oprecht goed nieuws, en een teken dat schoner telen technisch gewoon haalbaar is. Na jaren van 3 tot 4 residuen per aardbei willen we eerst zien of deze verbetering standhoudt voordat we van een echte omslag spreken. We volgen het op de voet want we zijn zelf ook dol op aardbeien!

Bron: PAN Europe, “European strawberries extensively contaminated with PFAS or endocrine disrupting pesticide residues”, juli 2026.

Het bericht Nederlandse aardbeien scoren dit jaar opvallend schoon, maar één goed jaar is nog geen trend verscheen eerst op Green Jump's blog.

Waarom kiezen voor plasticvrij in de keuken?

Plastic speelt vaak een grote rol bij het bewaren en verpakken van eten. Het is handig, maar zorgt tegelijkertijd ook voor enorme afvalbergen (denk maar eens aan je wekelijkse plastic afvalverzameling) en bevat vaak stoffen die je liever niet bij je eten hebt. Met een paar slimme aanpassingen kun je jouw keuken stap voor stap plasticvrij maken – van het inkopen tot het bewaren van je maaltijden.

Plasticvrij boodschappen doen

1. Een open deur: neem je eigen zakjes en tassen mee. Door altijd een (opvouwbaar) tasje in je (hand)tas mee te nemen, heb je altijd een tas bij de hand. 

• Katoenen groente- en fruitzakjes zijn ideaal voor losse producten als appels, wortels of broodjes.
• Grote herbruikbare boodschappentassen of een krat vervangen de plastic tasjes bij de kassa.

2. Kies verpakkingsvrije alternatieven

3. Haal direct bij de boer of lokale markt

Veel boeren en marktkramen werken al met minder of geen plastic. Hier is het makkelijker om je eigen potten, zakjes of flessen mee te nemen. Zo steun je ook nog eens de lokale ondernemers.

Tip! Maak er gelijk een gezellige fietstocht van, zo ben je lekker in beweging en krijg je een nog fijner gevoel om duurzaam en gezond bezig te zijn. 

Plasticvrij bewaren in de keuken

• Glazen en RVS bewaardozen: deze zijn ideaal om restjes en maaltijden in te bewaren. Ze zijn duurzaam, smaak- en geurloos en geschikt voor koelkast en vriezer.
• Vervang plastic folie: in plaats van wegwerpfolie kun je kiezen voor bijenwasdoeken of siliconen deksels. Handig voor het afdekken van kommen of het verpakken van een stuk kaas of brood.
• Herbruikbare zakjes en covers: siliconen zakjes zijn ideaal voor het invriezen van soep, groente of fruit. Met siliconen covers sluit je schalen luchtdicht af zonder plastic.
• Bewaar kruiden in een glas water op het aanrecht (zoals bloemen in een vaas) zodat ze langer vers blijven. Of kweek je eigen verse en voedzame kiemgroenten met de Sprout Hugger.
• Vries fruit in op een plaat en doe het daarna in een glazen pot – zo plakken de stukjes niet aan elkaar.
• Kies voor stapelbare RVS bakjes – ruimtebesparend in koelkast en vriezer.
• Gebruik een aardappel- of uienzak van jute – ademend en plasticvrij, zodat je voorraad langer goed blijft.

Extra tips voor een plasticvrije keuken

• Koop dranken zoals melk of sap in glas in plaats van plastic flessen.
• Gebruik stoffen doeken of servetten om brood of kaas in te verpakken.
• Kies houten of RVS lepels en spatels i.p.v. plastic keukengerei.
• Kijk ook eens kritisch naar je snijplank: de beste snijplank
• Bewaar groente langer vers door ze in een katoenen zak, theedoek of bijenwasdoek te wikkelen. Gebruik een natte theedoek om sla of bladgroenten langer knapperig te houden.
• Herbruik lege glazen potten (van pastasaus, augurken etc.) – gratis alternatief voor bewaarpotten.

Plasticvrij stap voor stap

Plasticvrij boodschappen doen en eten bewaren hoeft niet ingewikkeld te zijn. Begin bijvoorbeeld met biokatoenen groentezakjes en een paar glazen potten. Elke kleine verandering vermindert afval en maakt je keuken gezonder én duurzamer. En zeg nou eerlijk: het ziet er toch ook nog eens hartstikke prachtig uit zo, in plaats van al dat plastic? Je krijgt er meteen meer trek van.

Bekijk in de GreenJump webshop onze selectie plasticvrije keukenproducten – van bijenwasdoeken en katoenen zakjes tot glazen bewaardozen en RVS bakjes.

Het bericht Plasticvrij in de keuken: van boodschappen tot bewaren verscheen eerst op Green Jump's blog.

Van kimchi tot zuurkool

Misschien begon het heel eenvoudig: iemand liet voedsel staan, rook eraan, proefde voorzichtig – en ontdekte dat tijd, bacteriën en een beetje geduld iets nieuws en bruikbaars hadden gecreëerd. Door fermentatie blijven producten langer goed en ontwikkelen ze een karakteristieke smaak en textuur. Inmiddels kent vrijwel elke cultuur zijn eigen gefermenteerde klassiekers. Denk aan kimchi, miso, tempeh en sojasaus in Azië, of yoghurt, kaas, zuurdesembrood, bier, wijn en zuurkool in Europa. Fermenteren is daarmee een universele én slimme techniek.

Maar… is alles wat gefermenteerd is ook gezond?

Kort antwoord: nee. Het hangt af van het oorspronkelijke product en de verdere verwerking. Bij salami spelen zout en vet een grote rol, bij wijn en whisky overheerst alcohol. Fermentatie is dus geen vrijbrief. Het is een biochemisch proces waarbij micro-organismen stoffen in voedsel omzetten, wat smaak, textuur en voedingswaarde verandert. Zo zetten melkzuurbacteriën in zuurkool suikers om in melkzuur, waardoor het langer houdbaar blijft en voedingsstoffen beter beschermd zijn.

Fermentatie maakt voedingsstoffen toegankelijker

Fermentatie kan voedingsstoffen niet alleen beschermen of verrijken, maar ze ook beter beschikbaar maken voor het lichaam. Bij producten als yoghurt en kefir worden eiwitten deels voorverteerd, waardoor aminozuren makkelijker opneembaar zijn en het gehalte aan B-vitamines kan toenemen. Ook kan fermentatie helpen bij lactose-intolerantie, doordat een deel van de lactose al is afgebroken. Daarnaast werkt fermentatie als een natuurlijke voorvertering: gefermenteerde peulvruchten, zoals tempeh, veroorzaken vaak minder gasvorming en door de afbraak van fytinezuur kunnen mineralen zoals ijzer en zink beter worden opgenomen. Zuurdesembrood is hier ook een bekend voorbeeld van.

En dan het microbioom…

Waarom fermentatie momenteel zoveel aandacht krijgt, heeft te maken met de invloed op onze darmflora, het microbioom. In onze darmen leven miljarden bacteriën, virussen en schimmels die een rol spelen in onze weerstand en stofwisseling. Hoe diverser en stabieler die gemeenschap, hoe beter. Voeding kan dit microbioom op twee manieren ondersteunen: probiotisch en prebiotisch. Probiotische voeding levert levende bacteriën, terwijl prebiotische voeding – zoals vezels uit planten – deze bacteriën voedt. Gefermenteerde producten kunnen beide eigenschappen hebben, afhankelijk van het product en de verwerking.

Onderzoek naar gefermenteerde voeding

Ook in Nederland wordt hier onderzoek naar gedaan. In de “GEEF om je buik”-studie van Wageningen University & Research en de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoeken wetenschappers hoe een dieet rijk aan gefermenteerde voeding het darmmicrobioom en de gezondheid kan beïnvloeden. De eerste resultaten laten zien dat er effecten kunnen zijn, maar dat deze per persoon verschillen en nog niet eenduidig bewezen zijn. Het microbioom is namelijk voor iedereen anders en bacteriën uit voeding blijven soms maar kort in de darm.

Wil je aan de slag met fermenteren?

Koop je gefermenteerde producten, kies dan bij voorkeur voor vers en zo min mogelijk bewerkt. Veel industriële varianten bevatten na pasteurisatie nauwelijks nog levende bacteriën. Verse zuurkool uit de koeling wel, uit blik meestal niet. Zelf aan de slag gaan kan ook en hoeft niet ingewikkeld te zijn. Begin met stevige, verse groenten zoals kool, wortel of biet, wat zout en een schone pot. Door de groenten onder hun eigen vocht te laten fermenteren, doen melkzuurbacteriën vanzelf hun werk. Fermenteren is geen exacte wetenschap, maar een proces van kijken, ruiken en proeven.

Bij Greenjump vind je handige potten om zelf te fermenteren: wecken en fermenteren.

Het bericht Fermenteren: oeroud en springlevend verscheen eerst op Green Jump's blog.

Keramische pannen leken mij de veiligste en meest praktische optie

Als moeder van drie wil ik natuurlijk dat mijn kinderen zo min mogelijk rommel binnenkrijgen — niet alleen via hun voeding, maar ook via de spullen waarmee ik het klaarmaak. Onze oude koekenpannen waren echt aan vervanging toe, dus ik besloot te investeren in iets beters: nieuwe keramische pannen zonder giftige stoffen, PFAS-vrij en handig voor dagelijks gebruik. Ik was content met mijn keuze.
Maar helaas… na wat dieper graven bleek het verhaal toch iets minder simpel. Waar ik een goed gevoel kreeg omdat ik een “keramische” pan had – en dus vrij van chemicaliën die in je voedsel terechtkomen -, bleek dit een stuk grijzer gebied dan gedacht: ‘quasi-keramisch’, vervangende coatings met onduidelijke samenstellingen en heel veel mooie claims, maar weinig transparantie. In dit blog vertel ik wat ik ontdekte, waarom het loont om iets verder te kijken dan het label PFAS-vrij en welke pannen écht beter uit de test kwamen.

Keramisch, dacht ik. Tot ik beter keek

Toen ik mijn koekenpannen kocht, vertrouwde ik erop dat keramisch = veilig = PFAS-vrij = weinig chemicaliën. Maar via onder andere een artikel in The Guardian “Toxic truth? The cookware craze redefining ‘ceramic’ and ‘nontoxic’” bleek dat veel pannen die als keramisch worden geadverteerd, eigenlijk quasi-keramisch zijn.

Wat betekent “keramisch” en waarom is dat misleidend? In pannen betekent keramisch dat de antiaanbaklaag is gemaakt van een mineraal materiaal op basis van zand, in plaats van kunststoffen zoals PTFE (de stofgroep waar PFAS onder valt). Die laag wordt via een zogenoemd sol-gel-proces aangebracht, waardoor de pan glad en hittebestendig wordt. In werkelijkheid verschillen de samenstellingen per merk sterk — en niet elke “keramische” pan is dus zo natuurlijk of vrij van schadelijke stoffen als je zou denken. Deze “quasi-keramische” coatings bestaan vaak uit een sol-gel laag op een aluminium ondergrond, niet uit echt keramiek (dat van klei, silica, mineralen en vuur gemaakt wordt). De samenstellingen zijn vaak een “black box”: fabrikanten houden de precieze formule geheim, beschermd door bedrijfsgeheimen. Daardoor weet je niet precies welke polymeren, metalen of additieven gebruikt worden.

Zijn (quasi) ‘keramische’ pannen wel zo gezond?

Een onderzoek uit 2016/2017 liet zien dat sommige ‘quasi-keramische’ pannen nanoschaaldeeltjes van titaniumdioxide (TiO₂) bevatten. In laboratoriumtests bleek dat titanium – zowel in ionische vorm als in minuscule deeltjes – kon migreren naar vloeistoffen die voedsel moesten nabootsen. Dergelijke studies gebruiken meestal voedsel­simulanten (zoals zure oplossingen of water), waarbij de testcondities – hoge temperaturen, lange contacttijden en sterk beschadigde coatings – vaak zwaarder zijn dan in een normale keuken. Tot nu toe is er dan ook geen overtuigend bewijs dat bij dagelijks gebruik, zonder diepe krassen of slijtage, grote hoeveelheden titanium dioxide vrijkomen of dat dit leidt tot bewezen gezondheidseffecten. Toch stapelen de aanwijzingen zich op dat sommige van deze ‘gezonde’ pannen minder onschuldig zijn dan gedacht. Zoals ook uit onafhankelijke tests blijkt van de consumentenbeschermingswebsite Lead Safe Mama — beschreven in dit artikel van The Guardian — werden in bepaalde quasi-keramische pannen van diverse merken hoge concentraties titanium gemeten, wat wijst op het gebruik van titaniumdioxide-nanodeeltjes. In sommige gevallen werden daarnaast sporen van lood, kwik, cadmium, siloxanen, potentieel giftige monomeer-bijproducten en andere onbekende stoffen gevonden: stoffen die bij slijtage of blootstelling aan hoge temperaturen mogelijk schadelijk kunnen zijn.

Alles bij elkaar zijn er dus aanwijzingen dat quasi-keramische pannen bepaalde ingrediënten kunnen bevatten die je liever wilt vermijden. Zelfs als de concentraties afzonderlijk laag zijn, is er nauwelijks onderzoek gedaan naar de gecombineerde effecten van al deze stoffen wanneer ze in contact komen met voedsel – iets wat een hele reeks nieuwe vragen oproept over de echte veiligheid van zogenaamd ‘niet-toxische’ pannen.

De stof titaniumdioxide (E171) is sinds 2022 verboden als kleurstof in voedingsmiddelen, vanwege twijfels over de veiligheid bij langdurige inname. Voor kookgerei gelden echter andere regels, waardoor het gebruik van titaniumdioxide in coatings nog steeds is toegestaan. En precies daar wringt het: wat ‘veilig’ heet in marketing, blijkt in de praktijk niet altijd zo eenvoudig. Er is geen algemene definitie van “nontoxic” of “ceramic” in deze context, wat marketingclaims extra onduidelijk maakt. 

Kortom: ik ontdekte dat mijn keramische pan misschien wel PFAS-vrij is in de zin van “geen PTFE/PFOA”, maar dat “quasi­-keramisch” ook andere chemicaliën kan bevatten waar ik liever vanaf wil.

Testen van pannen: welke pannen presteerden goed en waarom

Enkele pannen die er uitsprongen volgens dit artikel in The Guardian: 

• Beste allround pan: Netherton Spun Iron Chef’s Pan. Deze pan is gemaakt van ca. 99,1 % zwart gesponnen (spun) ijzer, voorgeconditioneerd met eetbare lijnzaadolie. GEEN coating, dus niets dat los kan raken, vervagen of chemicaliën kan lekken. 
• Beste budget-keramische pan: GreenPan Essence. PFAS-vrije keramische coating (“Thermolon ceramic non-stick coating, enhanced with diamond” zegt de fabrikant), goede non-stick prestatie bij lagere temperatuur. Maar ook nadelen: ovenveiligheid niet erg hoog, geur bij eerste gebruik, materiaal voelt wat ‘lichter’, duurzaamheid iets twijfelachtiger. 
• Beste keramische coated pan: ProCook Elite Tri-Ply ceramic-coated pan. Deze wordt geroemd om goede bouwkwaliteit en dat de coating relatief robuust is in gebruik. 
• Beste luxe pan zonder coating: Le Creuset 3-ply stainless steel uncoated pan. Duurzaam, geen coating om je zorgen over te maken, goede hitteverdeling. 

Waarom we bij Green Jump kozen voor de Netherton pan

Wellicht heb je al eens gezien dat we bij Green Jump een uitgebreide selectie pannen hebben van het merk Netherton. Wat Netherton bijzonder maakt, is de combinatie van vakmanschap en milieubewustzijn. Elke pan wordt nog steeds op traditionele wijze gesponnen uit hoogwaardig zwart ijzer, een techniek die generaties lang is doorgegeven en zorgt voor een sterke, duurzame pan die jarenlang meegaat. In plaats van chemische coatings vertrouwt Netherton op natuurlijke behandeling met eetbare oliën om de pan in te branden, waardoor hij van nature anti-aanbak wordt en veilig is voor jou en/of voor je gezin. Het resultaat is een pan die niet alleen functioneel en robuust is, maar ook met respect voor mens en milieu is geproduceerd — een echte investering in kwaliteit én duurzaamheid.

De Netherton pan die goed uit de test kwam, heeft geen chemische coating die kapot kan gaan of bij hoge hitte kan lekken. Hij gaat lang mee: geen fragiele laag, geen oppervlakken die snel beschadigen. Het heeft goede prestaties: goede non-stick werking (door pan juist te gebruiken en te onderhouden) en een goede warmteverdeling. Netherton is transparant over de materialen: wat de samenstelling en de afwerking is. De Netherton Spun Iron Chef’s Pan voldeed precies aan alle criteria. Geen coating = geen zorgen over slecht gelijnde non-stick lagen of PFAS/PFOA. Spun zwart ijzer is robuust, wordt beter met gebruik; je moet hem wel goed inbranden of conditioneren (via olie etc.), maar daarna werkt hij steeds beter (merken wij hier in huis ook, pannenkoeken en spiegelei gaan ook goed!). Het gewicht is redelijk (niet extreem zwaar zoals enkele gietijzeren pannen), de hitteverdeling is goed en je kunt metalen spatels gebruiken zonder dat je je coating kapot maakt.

Keramisch, duurzaam, of gewoon marketing?

Dus, ja, ik dacht dat ik “goed bezig was” met mijn keramische koekenpan. Maar nu weet ik: het draait niet alleen om de term “keramisch” of “PFAS-vrij” op de doos. Het gaat om materiaal, transparantie, gebruiksadvies én duurzaamheid. En dit bewijst maar weer eens, geloof niet alles wat er gezegd wordt en prik door de marketingclaims heen en ga zelf op onderzoek uit, al zou je denken dat deze verantwoordelijkheid niet bij de consument zou moeten liggen.

Ten slotte, nog een handig lijstje voor jou hieronder om op te letten.

Waarom anti-aanbakpannen (zelfs “keramisch”) niet altijd de beste keuze zijn

• Slijtage & beschadiging: coatings (PTFE, keramische, quasi-keramisch) slijten; zodra krasjes ontstaan, kan materiaal loslaten of kunnen er meer chemicaliën vrij komen.
• Hoge temperatuur: veel coatings kunnen boven bepaalde temperaturen degraderen, wat leidt tot vrijgave van stoffen die je liever niet wilt in je eten. Sommige quasi-keramische coatings kunnen gaan lekken boven ~260 °C. 
• Betrouwbaarheid / marketingclaims: “PFAS-vrij”, “nontoxic”, “ceramic” worden vaak gebruikt zonder dat consumenten de volledige materiaalsamenstelling of testuitslagen zien. Soms zijn de claims vaag, of vervangen sommige chemicaliën alleen PFAS door iets dat minder onderzocht is. 
• Eco-impact & levensduur: coatings die niet lang meegaan moeten vervangen worden; pannen die constant opnieuw gekocht moeten worden zijn minder duurzaam. Bovendien het afval of de milieubelasting van coatingmaterialen kan hoog zijn.

Conclusie: Waar let je nu op als je veilig wilt koken?

• Kies pannen zonder coating, zoals spin-of gietijzer of goede roestvrij staal / meerlagige (multi-ply) metalen pannen.
• Als je wel coating wilt (voor gemak), kies voor merken die écht PFAS-vrij, transparant zijn in wat ze gebruiken, en let op testgegevens. Maar laten we eerlijk zijn, je kunt er een heuse studie aan wijden en even serieus; wie heeft de tijd daarvoor?
• Let op gebruik: vermijd hoge temperaturen boven wat de fabrikant aangeeft, gebruik geen metalen spatels op delicatere lagen, reinig voorzichtig, droog goed, verbranden van olie etc.
• Overweeg dit als investering: een goede pan die lang mee gaat en veilig is, is beter voor gezondheid én milieu dan goedkope, trendy pannen die snel kapot gaan.

Het bericht PFAS-vrije pannen: mijn ontdekkingstocht én waarom<br> anti-aanbakpannen niet zo onschuldig zijn als je denkt verscheen eerst op Green Jump's blog.

Hormoonverstoorders en de mogelijke effecten

Van meer dan 1800 chemicaliën gebruikt in materialen om voedsel op te slaan, te bereiden, te verpakken en te serveren is bekend dat ze met voedsel in contact komen. Veel van deze chemicaliën hebben eigenschappen waar bezorgdheid over is en anderen zijn nooit getest op hun toxiciteit. Er is steeds meer wetenschappelijk bewijs dat blootstelling aan onder andere hormoonverstoorders via voedsel, verpakkingen en kookmaterialen negatieve effecten kan hebben op de gezondheid van kinderen, met name tijdens hun vroege ontwikkeling. Baby’s en jonge kinderen zijn bijzonder kwetsbaar voor o.a. hormoonverstoorders vanwege verschillende biologische- en ontwikkelingskenmerken die hen in een andere positie plaatst dan volwassenen. Ze ondergaan in hun vroege levensjaren een periode van extreem snelle groei en ontwikkeling, waarbij hun organen, hersenen en hormoonstelsel zich nog in een kwetsbare fase bevinden. Hormoonverstoorders kunnen de normale werking van dit ontwikkelingsproces verstoren, wat kan leiden tot langetermijneffecten zoals ontwikkelingsstoornissen, gedragsproblemen en verstoring van de voortplantingsgezondheid.

Wat kun je zelf doen voor je kleintje om inname van nare stoffen zoveel mogelijk te beperken?

Dit begint bij het inkopen, bereiden en bewaren van voeding in duurzame materialen zonder nare stoffen. Kijk eens kritisch naar de materialen die je gebruikt om voedsel te bereiden en te bewaren, ook voor jezelf. Hieronder een lijstje waar je aan zou kunnen denken:

• Allereerst natuurlijk de babyflessen. Hier is veel onderzoek naar gedaan en drinken uit glas is sowieso een betere keuze dan drinken uit plastic, lees er hier meer over. 
• Koop zoveel mogelijk verse en onverpakte voeding, indien mogelijk neem je eigen verpakkingen mee. Er zijn tegenwoordig al veel mogelijkheden om je eigen verpakking te laten vullen of in bulk te kopen. Koop je nootjes op de markt; vraag of ze het in je eigen meegebrachte verpakking doen.
• Vermijd zoveel mogelijk voedsel uit blik want de coating daarvan bevat bpa. Schadelijke stoffen lekken makkelijker in vloeistoffen en vetrijke voedingsmiddelen.
• Je blender of mixer; is deze van plastic, zoja check het plastic of kies voor een
  glazen kom.
• Check je snijplanken: de beste snijplank. Met hout en glas zit je altijd goed. 
• Drinkbekers: een recent onderzoek in opdracht van Stichting Tegengif gaf aan dat
  veel drinkbekers de schadelijke weekmaker DIBP te bevatten. Kies liever voor glas of RVS.
• Bestek en borden: het bordje en bestek van je kleintje gebruik je iedere dag. Denk
  eens aan materialen zoals RVS, emaille en kokosnoot of hout voor je bordjes.
  Deze materialen zijn veilig, sterk, milieuvriendelijk en bovendien ook nog eens goed schoon te maken. Een kinderbestek van RVS is een goede keuze.
• Materiaal om eten in te bewaren of op te warmen; vermijd plastic zoveel mogelijk.

Hormoonverstoorders in verpakkingen en kookmateriaal

• Bisfenol A of afgekort BPA is een chemische stof die vaak wordt aangetroffen in plastic en voedselverpakkingen, zoals blikjes en plastic flessen. Gelukkig zijn inmiddels de regels strenger geworden voor gebruik van BPA in verpakkingen voor voedsel. Zo is het niet meer te vinden in baby- en kinderproducten voor eten en drinken (dat was heel lang wel het geval!). Sinds 2011 is het verboden in babyflessen en sinds 2018 in drinkbekers en verpakkingen van voedsel bestemd voor baby’s en peuters tot 3 jaar. Sinds januari 2025 geldt een verbod vanuit de Europese Unie op het gebruik van Bisfenol A (BPA) in verpakkingsmaterialen van voedsel, zoals in (herbruikbare) plastic flessen en blikjes. Er geldt een overgangsperiode van 18 maanden. Dat betekent dat gedurende deze periode producten die aan de eerdere regelgeving voldeden nog in omloop kunnen zijn. 
• BPS (Bisfenol S) is een chemische stof die veel lijkt op BPA en werd of wordt vaak ingezet als vervanger van BPA. De wet geeft voor materialen die in contact komen met voedsel aan hoeveel BPS er maximaal mag vrijkomen. In de EU zijn wel veranderingen gaande om alle bisfenolen die hormoonverstorend kunnen werken, te verbannen uit materialen voor verpakking, maar ja…….geregeld is het nog niet helaas. Sowieso is het zoveel mogelijk vermijden van plastic aan te raden of kies voor de veilige opties.
• Ftalaten worden vaak gebruikt in plastic om flexibiliteit te geven, maar ze kunnen hormoonverstorend werken. 
• Perfluoralkylstoffen (PFAS) worden vaak gebruikt in waterafstotende en vetbestendige coatings, bijvoorbeeld op verpakkingen van fastfood. Deze stoffen zijn persistent in het milieu en kunnen zich ophopen in het lichaam. 
• Teflon is een coating die vaak wordt gebruikt voor antiaanbakpannen. Hoewel het product zelf niet direct schadelijk is, kan het, wanneer het wordt beschadigd, stoffen zoals PFOS vrijgeven, die de gezondheid kunnen schaden. 

Samengevat, kun je stoffen zoals Bisfenol A (BPA), Bisfenol S (BPS), ftalaten, PFAS en PFOS het beste vermijden bij contact met voeding.

Het effect van hormoonverstoorders en andere nare stoffen op de ontwikkeling van je kindje

De vroege kinderjaren zijn de fundamenten voor de rest van het leven, vroegtijdige blootstelling aan hormoonverstoorders kan zich manifesteren als chronische gezondheidsproblemen op latere leeftijd. De belangrijkste effecten op een rijtje: 

• Neurologische ontwikkeling: Het brein van een baby groeit en ontwikkelt zich snel, hormoonverstoorders kunnen de hersenontwikkeling beïnvloeden, wat kan resulteren in leer- en gedragsproblemen (Bron: Lancet Diabetes & Endocrinology, 2016).
• Kleinere lichaamsomvang: Kinderen hebben een veel kleiner lichaamsgewicht dan volwassenen, waardoor de concentratie van schadelijke stoffen in hun lichaam relatief hoger is. Dit betekent dat zelfs een lagere dosis van een schadelijke stof een grotere impact kan hebben.
• Snellere stofwisseling: Kinderen metaboliseren stoffen sneller dan volwassenen, wat betekent dat ze ook sneller schadelijke stoffen opnemen en afbreken. Deze verhoogde metabolische activiteit kan ervoor zorgen dat toxines sneller in hun systeem komen, vooral als het gaat om stoffen die hormonen nabootsen of verstoren.
• Immatuur immuunsysteem: Het immuunsysteem van jonge kinderen is nog in ontwikkeling en is daarom minder effectief in het verdedigen tegen schadelijke stoffen, zoals chemische stoffen en vervuilende stoffen in het milieu. Dit maakt hen kwetsbaarder voor de effecten van blootstelling aan toxines, die hun gezondheid kunnen ondermijnen en het risico op infecties kunnen verhogen.
• Hormonale gevoeligheid: Baby’s en jonge kinderen hebben een veel lager niveau van bepaalde hormonen zoals geslachtshormonen en schildklierhormonen, maar deze hormonen spelen wel een cruciale rol in de ontwikkeling van hun organen en systemen. Hormoonverstoorders kunnen de werking van deze hormonen verstoren, wat gevolgen kan hebben voor de groei, ontwikkeling en voortplanting op lange termijn. Residuen van pesticiden in voedsel kunnen hormoonverstorende effecten hebben volgens een studie gepubliceerd in Environmental Health Perspectives (2014). Blootstelling aan pesticiden in de vroege ontwikkeling van kinderen kan de kans op het ontwikkelen van aandoeningen zoals ADHD, autisme en andere ontwikkelingsstoornissen vergroten.
• Blootstelling in de baarmoeder:  De kwetsbaarheid van kinderen begint al vóór de geboorte. Blootstelling van de foetus aan hormoonverstoorders kan de hormonale balans verstoren, met mogelijk blijvende gevolgen voor de gezondheid van het kind, zoals een verhoogd risico op kanker, reproductieve aandoeningen of endocriene ziekten. Er is steeds meer bewijs dat blootstelling aan hormoonverstorende stoffen tijdens de zwangerschap kan leiden tot langetermijneffecten bij kinderen. Deze studie uit 2016, gepubliceerd in Environmental Health Perspectives, getiteld “Prenatal exposure to endocrine-disrupting chemicals and birth weight: A prospective cohort study” onderzoekt de effecten van prenatale blootstelling aan hormoonverstorende stoffen op het geboortegewicht, wat een indicator kan zijn voor latere gezondheidsproblemen zoals obesitas en metabole aandoeningen. 
• Inname via verschillende routes: Kinderen nemen stoffen op via meerdere routes die volwassenen minder gebruiken. Ze stoppen vaak voorwerpen in hun mond, zoals speelgoed of voorwerpen die besmet kunnen zijn met schadelijke stoffen. Daarnaast eten ze soms minder gevarieerd en soms ook meer bewerkte voedingsmiddelen (denk aan producten speciaal voor kinderen in de markt gezet), wat kan bijdragen aan een verhoogde inname van chemische stoffen uit voedselverpakkingen of -additieven.

Het is duidelijk dat hormoonverstoorders, die aanwezig kunnen zijn in voedsel, verpakkingen en kookmaterialen, potentieel negatieve effecten kunnen hebben op de gezondheid van jonge kinderen. De vroege blootstelling aan deze stoffen kan de ontwikkeling van hun hormoonstelsel, hersenen en immuunsysteem verstoren, met mogelijk blijvende gevolgen. Door kritisch te zijn in keuzes van materialen gebruikt in en voor verpakkingen en kookmaterialen, kun je de blootstelling aan deze stoffen zoveel mogelijk minimaliseren. Kortom, kijk waar je een duurzame switch kunt maken vrij van nare stoffen! 

Tip! Wil je meer lezen over dit onderwerp, kijk dan ook eens in onze Blog Categorie “Eten”. Hier vind je veel blogs die we over dit onderwerp hebben geschreven.

Dit blog is onderdeel van de blogserie “Een gezonde start voor je kindje” waarin we onderwerpen bespreken die te maken hebben met duurzaam en gezond opgroeien. In deze reeks hebben we nog meer interessante blogs voor je. Je vindt ze hier .

Het bericht Voedsel bereiden en bewaren voor je kleintje: duurzame materialen zonder hormoonverstoorders en andere nare stoffen verscheen eerst op Green Jump's blog.

Wat is PFAS?

PFAS (Per- en polyfluoralkylstoffen, vandaar de naam: P-F-A-S) is een verzamelnaam voor een grote groep chemische stoffen die sinds de jaren 1940 op grote schaal worden geproduceerd en gebruikt vanwege hun water-, vet- en vuilafstotende eigenschappen. Er zijn meer dan 10.000 verschillende PFAS en ze hebben één ding gemeen: ze breken bijna niet af in het milieu. Voorbeelden van PFAS zijn PFOA (perfluoroctaanzuur), PFOS (perfluoroctaansulfonzuur) en GenX (nieuwere vervanger van PFOA). Behalve in make-up (vooral waterproof make-up en long-lasting producten), komen PFAS voor in een breed scala aan producten.

Keukengerei en voedselverpakkingen

• Anti-aanbakpannen (zoals Teflon, vooral oudere modellen)
• Fastfood-verpakkingen (zoals hamburgerdoosjes, pizzadozen, popcornzakken)
• Vetwerend papier of karton

Cosmetica en verzorgingsproducten

• Foundation, mascara, lippenstift (vooral waterproof of long-lasting)
• Zonnebrandcrèmes
• Nagellak

Schoonmaakmiddelen en onderhoudsproducten

• Tapijtreinigers
• Water- en vlekafstotende sprays (voor schoenen, meubels, kleding)
• Autowasproducten

Industrieel en huishoudelijk gebruik

• Brandblusschuim (vooral in de luchtvaart en op vliegvelden)
• Verf, lakken en coatings
• Elektronica (PFAS kunnen gebruikt worden als isolatiemateriaal)

Waarom zijn PFAS zorgwekkend?

PFAS worden ook wel “forever chemicals” genoemd omdat ze nauwelijks afbreken in het milieu. Ze kunnen zich ophopen in het menselijk lichaam en worden in verband gebracht met gezondheidsproblemen zoals hormoonverstoringen, verhoogd cholesterol, verminderd immuunsysteem, en mogelijk een verhoogd risico op bepaalde kankers. Het vermijden van PFAS is lastig omdat ze in zoveel producten voorkomen en het vaak niet duidelijk op het etiket staan. Toch zijn er manieren om je blootstelling te beperken:

Cosmetica zonder PFAS: check het etiket op ingrediënten die je wilt vermijden met benamingen als fluoro, perfluoro, “PTFE” (Teflon), zoals Perfluorooctanoic acid (PFOA), Polytetrafluoroethylene (PTFE) en Perfluorononyl dimethicone.

Tips: Kies voor natuurlijke cosmetica-merken of gecertificeerde biologische merken, zoals: Weleda, Lavera of het door EWG gecertificeerde Attitude.
Gebruik apps zoals Think Dirty, INCI Beauty of Beat the Microbead om producten te scannen. Bij GreenJump hebben wij alles al voor je uitgezocht en kun je met een gerust hart shoppen.

Kleding en textiel: Probeer water- en vuilafstotende kleding (outdoorkleding met ‘DWR’-coating) ter vermijden of zoek naar PFAS-vrije opties. Ook vlekafstotende behandelde tafelkleden, bankstoffen of tapijten kun je het best vermijden.

Tips: Kies voor producten met het label PFAS-vrij of bluesign®, GOTS, OEKO-TEX (controleer wel of ze ook echt PFAS uitsluiten).

Voedselverpakking en keukengerei: Vermijd fastfoodverpakkingen zoals popcornzakken, pizzadozen en hamburgerdoosjes en Teflon-achtige anti-aanbakpannen (vooral oude of beschadigde pannen). Kies voor RVS, gietijzer, keramiek of glas voor koken, herbruikbare voedselverpakkingen zonder chemische coatings (zoals bijenwasdoeken).

Schoonmaak- en onderhoudsproducten: Vermijd waterafstotende sprays voor meubels/schoenen en glans- of beschermingssprays voor auto’s of ramen tenzij expliciet PFAS-vrij

Brandblussers en bouwproducten: Niet voor dagelijks gebruik, maar wees alert op brandblusschuim (vooral op werk of in industrie), tapijten en meubels die “vlamvertragend” zijn behandeld – kunnen PFAS bevatten.

Algemene aankooptips:

• Zoek op websites of verpakkingen naar termen als: PFAS-vrij, fluorvrij, perfluoro-free, geen forever chemicals
• Koop van merken die transparant zijn over hun ingrediënten en productieproces
• Gebruik bronnen zoals: https://detoxmypfas.org) (informatie en merkgidsen)
  https://echa.europa.eu (Europese Chemie Agentschap met info over verboden stoffen)

Het bericht PFAS: waar zit het allemaal in en waarom zou je het willen vermijden? verscheen eerst op Green Jump's blog.

Plastic of rvs schoolbeker en duurzaamheid

RVS flessen bevatten geen schadelijke stoffen en plastic flessen helaas wel. De rvs schoolbekers die we bij Green Jump verkopen zijn duurder dan de plastic bekers die je in andere winkels kunt kopen, maar gaan echt heeeel veel langer mee, eigenlijk gewoon de hele schooltijd. Rvs is oersterk en gemaakt van veilige materialen.

-> Lees hier meer over waarom je een plastic drinkfles zou willen vermijden: Plastic flessen lekken chemische stoffen. Wat ons betreft, wint rvs het daarom als materiaal voor schoolbekers. En twijfel je door informatie op sociale media, lees dan ons blog met uitleg over rvs.

Een natte tas door een lekkende schoolbeker is heel vervelend en zeker als dat regelmatig gebeurt. De meest ideale keuze is daarom een lekdichte schoolbeker.

Lekdichte schoolbekers thermos

We hebben lekdichte rvs schoolbekers die ook nog eens isoleren. Het grote voordeel van de thermosbeker is natuurlijk dat het drinken van je kind lekker koel of lekker warm blijft. In de winter bijvoorbeeld warme/lauwe thee en in de zomer een lekkere smoothie of heerlijk koel water mee naar school. Ook zuivel is een stuk fijner in een thermosbeker en kinderen drinken vaak meer als het drinken niet lauw is geworden. Bij zuivel is het wel aan te raden om de onderdelen waaruit gedronken wordt, goed schoon te maken.

Er zijn een aantal lekdichte thermosbekers geschikt om mee naar school te nemen zoals deze thermosvariant van het merk Klean Kanteen: de RVS Thermosfles Lekdicht met Rietje en Flip Seal Sport Cap 355 ml .

Deze thermosfles heeft de Flip Seal Sport Cap, een dop die je als sportdop of als rietjesdop kunt gebruiken. De dop is fijn om uit te drinken en houdt je drank lekker warm of koel. Hete dranken zijn af te raden, vanwege verbrandingsgevaar bij het drinken door een rietje maar de fles en dop kunnen absoluut tegen hitte en warmte. De flip seal sport cap sluit de fles lekdicht af. Met het rietje in de dop kan je kind de fles rechtop houden wat vooral handig kan zijn bij jonge kinderen, onderweg of als je kind graag uit een rietje drinkt. 

Hetzelfde type fles, maar dan met lekdichte ringdop, is er ook in vrolijke kleurtjes: de Klean Kanteen Rise 355 ml rvs (is er trouwens ook in 590 ml). De dop van deze beker draai je eraf om te drinken. Wij vinden deze eigenlijk pas vanaf een jaar of zes geschikt, voor jongere kinderen gaat deze wat lastiger en moet de leerkracht af en toe even helpen.

Dezelfde flip seal dop als hierboven (rietje & sportdop ineens) past ook op deze fles en kun je los bijbestellen: Klean Kanteen Flip Seal Sport Cap met Afneembaar Rietje Lekdicht. Wanneer je de dop los koopt, dan zit er een telescopisch rietje bij zodat de dop past op de 355 ml, 530 ml en 800 ml flessen. Ideaal als reserve dop, wanneer je later een grotere fles voor je kind aanschaft. De flip seal sport cap mag in de vaatwasser. Voor het rietje is een rietjesborsteltje wel handig om af en toe extra goed schoon te maken.

De meest verkochte lekdichte schoolbeker

Naast onze thermosbekers zijn er de enkelwandige lekdichte schoolbekers. Net ietsje lichter en kleiner doordat ze niet dubbelwandig zijn en ook wat betaalbaarder.

De Klean Kanteen RVS Schoolbeker Lekdicht Flip Seal Sport Cap Classic Met Rietje 355 ml is er in verschillende designs. Zowel de dop als de fles kunnen in de vaatwasser.

Dezelfde drinkfles is er ook in een maatje groter Classic Bidon KleanKanteen RVS met Flip Sport Cap Lekdicht met Rietje 530 ml (en is er zelfs in 800 ml).

Lekdichte thermosbeker met zacht rietje van Camelbak

Een andere fijne beker met rietje en lekdichte dop is de Camelbak Thrive Flip Straw Kids RVS Thermosfles 350 ml. Net als de Klean Kanteen in allemaal vrolijke prints te verkrijgen. De fles is geschikt voor kinderen vanaf ongeveer 3 jaar. De fles heeft een handvat en is daardoor makkelijk te dragen. We raden hete dranken af vanwege het rietje en verbrandingsgevaar.

Sportdop of lekdichte dop?

In het voorjaar van 2025 introduceerde Klean Kanteen de lekdichte Flip Seal Sport Cap die ook op alle oude Klean Kanteen Classic flessen past. Je kunt drinken via het rietje of de dop gewoon als sportdop gebruiken. Lekdicht, rietje en sportdop ineen!

Heb je nog specifieke vragen of twijfel je over de juiste drinkbeker voor jouw kleintje? Neem contact op met onze klantenservice door een mailtje te sturen naar: klantenservice@greenjump.nl 

Het bericht De juiste schoolbeker voor jouw kind kiezen verscheen eerst op Green Jump's blog.

In de moderne keuken zijn anti-aanbakpannen onmisbaar geworden. Ze maken koken een stuk makkelijker doordat ze voorkomen dat voedsel aanbakt. Maar er kleven ook enkele gezondheidsrisico’s aan het gebruik van deze pannen. Vooral als het gaat om teflon en andere pannen met een anti-aanbaklaag kan er sprake zijn van schadelijke stoffen die beter vermeden kunnen worden. Gelukkig zijn er uitstekende alternatieven, zoals pannen zonder PFAS, die niet alleen gezonder zijn, maar ook beter voor het milieu. In dit blog duiken we dieper in de risico’s van teflon, de voordelen van PFAS-vrije pannen, en waarom een koekenpan zonder anti-aanbaklaag een slimme keuze kan zijn.

Teflon is de een merknaam voor polytetrafluoretheen (PTFE), een synthetisch polymeer dat vaak wordt gebruikt voor anti-aanbaklagen in pannen. Het idee is eenvoudig: een koekenpan met teflon zorgt ervoor dat je eten niet aanbakt, waardoor je minder vet nodig hebt en het koken gemakkelijker wordt. Maar achter dit gemak schuilen mogelijk gezondheidsrisico’s die niet onderschat moeten worden. En daarnaast gaan de pannen vaak maar kort mee waardoor ze ook niet duurzaam zijn. Nieuwe anti-aanbaklagen zijn vaak niet 100% duidelijk qua samenstelling en ook om die reden vermijden wij deze liever.

PFAS en gezondheid

Teflon wordt vaak geassocieerd met PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen), een groep kunstmatige stoffen die in veel producten, waaronder koekenpannen, kunnen worden aangetroffen. PFAS worden ook wel “forever chemicals” genoemd, omdat ze niet afbreken in de natuur en zich bovendien ophopen in het milieu en in ons lichaam. De bezorgdheid over PFAS komt voort uit hun potentieel schadelijke effect op de gezondheid. Er zijn aanwijzingen dat PFAS kunnen bijdragen aan verschillende gezondheidsproblemen, zoals hormonale verstoring, verminderde vruchtbaarheid, een verhoogd risico op kanker (vooral nier- en leverkanker) en een verzwakt immuunsysteem, wat kan leiden tot een grotere vatbaarheid voor infecties.

Teflon zonder PFOA

Teflon zonder PFOA (perfluoroctaanzuur) is inmiddels een standaard vereiste in de meeste pannen, maar PFAS kunnen nog steeds aanwezig zijn in de anti-aanbaklaag. Dit maakt het belangrijk om bewust te kiezen voor een pan zonder PFAS, zelfs als de pan geen PFOA bevat.

De gevaren van hoge temperaturen

Wanneer je een pan met teflon op hoge temperaturen verhit (boven de 260°C), kunnen er giftige dampen vrijkomen. Dit fenomeen, ook wel “teflon-toxiciteit” genoemd, kan leiden tot griepachtige symptomen, zoals hoofdpijn, koude rillingen en koorts, die worden aangeduid als polymeerrookkoorts. Dit is vooral een risico bij verouderde of beschadigde pannen.

Alternatieven voor teflon: de voordelen van pannen zonder PFAS

Gelukkig zijn er steeds meer alternatieven voor pannen met anti-aanbaklagen die teflonvrij zijn. Pannen zonder PFAS, zoals die gemaakt van keramiek, RVS, gietijzer, emaille en plaatstalen pannen bieden een gezonder alternatief. Emaille pannen zoals de emaille koekenpan van Riess, kunnen een uitstekende optie zijn voor wie op zoek is naar een koekenpan zonder PFAS. Deze PFAS-vrije koekenpan heeft een glaslaag die geen schadelijke stoffen bevat. Dit maakt het een fijne koekenpan zonder anti-aanbaklaag voor allerlei gerechten. Emaille pannen zijn bovendien bestand tegen corrosie en kunnen op hoge temperaturen gebruikt worden, waardoor de pan geschikt is voor verschillende kooktechnieken. Een emaille pannenkoekenpan zonder PFAS is bijvoorbeeld perfect voor het maken van pannenkoeken voor je kinderen of kleinkinderen, zonder je zorgen te hoeven maken over schadelijke stoffen.

Plaatstalen pannen: duurzame PFAS-vrije koekenpan

Ons favoriete alternatief voor pannen zonder anti-aanbaklaag zijn de plaatstalen pannen (en andere producten) van Netherton Foundry. Deze pannen zonder PFAS zijn gemaakt van plaatstaal, dat bij gebruik een natuurlijke anti-aanbaklaag ontwikkelt. Dit proces heet ‘seasoning’, waarbij olie of vet zich hecht aan het oppervlak van de pan en een beschermende laag vormt, de eerste seasonlaag zit al op de pan als je deze koopt. Een koekenpan zonder teflon van plaatstaal is niet alleen veilig voor je gezondheid, maar biedt ook een lange levensduur en daarmee duurzaamheid. Daarnaast warmt een plaatstalen koekenpan gelijkmatig op, zodat je gerechten perfect bereid worden. Deze pannen zijn ideaal voor zowel laag vuur koken als het bereiden van gerechten op hoge temperatuur, zoals vlees of vis. Met deze plaatstalen pannen heb je dus een pan voor het leven!

Netherton Foundry is een familiebedrijf in Engeland dat duurzame plaatstalen en gietijzeren pannen en andere keukenproducten maakt met een minimale impact op de planeet door een duurzame productiemethode en het gebruik van lokale grondstoffen.

Waarom kiezen voor pannen zonder teflon en PFAS?

Koken zonder schadelijke stoffen begint met het kiezen van pannen zonder anti-aanbaklaag. Wat je ook kiest – een PFAS-vrije pan, zoals een emaille pan of een plaatstalen pan – de voordelen zijn duidelijk: je kookt gezonder, zonder schadelijke stoffen zoals teflon, PFAS en PFOA. Het gebruik van pannen die vrij zijn van PFAS en andere schadelijke stoffen maakt niet alleen je kookervaring veiliger, maar draagt ook bij aan een duurzamer leven. Je hoeft immers niet meer om de zoveel tijd een nieuwe pan aan te schaffen omdat de anti-aanbaklaag beschadigd is.

Het bericht De gezondheidsrisico’s van teflon en anti-aanbaklagen verscheen eerst op Green Jump's blog.

Zo’n product maken, is best lastig. En het wordt nog moeilijker als je op een  milieuvriendelijke manier wilt produceren én een product zonder schadelijke stoffen wilt maken. Milieuvriendelijke producten van volledig plantaardige en veilige materialen zijn er wel, maar deze zijn breekbaarder dan plastic of melamine.

In winkels, fysiek en online, kun je tegenwoordig niet meer om bamboeservies heen. Het is volgens de reclames en verpakkingen hét ecologische, natuurlijke en milieuvriendelijke alternatief voor plastic en melamine: biologisch afbreekbaar, sterk, vaatwasserbestendig en het voldoet aan alle andere eisen die ouders en kinderen stellen.

Maar…….., waar is dat bamboeservies nou eigenlijk van gemaakt? Wat zit erin en is dit wel zo milieuvriendelijk als aangeprezen wordt? En heel belangrijk: geeft het geen schadelijke stoffen af?

Misleidende en onduidelijke informatie op bamboe servies

Veel van deze bamboe producten die je bijvoorbeeld bij de grote winkelketens vindt, zijn merkloos en hebben geen duidelijke materiaalinformatie waardoor je eigenlijk niet weet waar het van gemaakt is en waar het vandaan komt.

Als je de tekst op de verpakking leest, dan lijkt het net alsof het volledig gemaakt is van bamboe. Maar eigenlijk zie je natuurlijk meteen dat het nooit puur bamboehout kan zijn.

Om boven tafel te krijgen wat er precies in zit, moet je op zoek naar de fabrikant en hopen dat je daar transparante informatie krijgt. Als je wel een merknaam hebt en gaat informeren naar de grondstoffen, blijken veel fabrikanten echter onduidelijk of onwetend, bewust of onbewust. Een klein aantal fabrikanten is gelukkig wel eerlijk en vermeld op hun website en bij de producten de productsamenstelling waardoor een consument een eerlijke keuze kan maken.

Na grondig speurwerk blijkt veel bamboeservies voor een groot deel te bestaan uit melamine binder/resin/hars die de bamboevezeltjes bijeen houdt en de vorm en hardheid aan het product geeft. Een binder is voor al deze producten dus noodzakelijk en wij hebben in Nederland geen enkel merk gevonden dat vrij is van melamine resin. De binder in bamboe kinderservies bevat in veel gevallen melamine en in enkele gevallen in plaats van melamine polyactic acid (PLA) plastic. Niks natuurlijk, afbreekbaar of ecologisch en de etiketten en reclames voor dit soort producten zijn dus gewoon misleidend want een alternatief voor melamine bevat gewoon melamine.

Melamine schadelijk

In bamboevezel servies is melamine resin dus een belangrijk onderdeel. De bamboevezel is slechts een vulmiddel in plaats van het hoofdbestanddeel. Melamine resin is ook het hoofdbestanddeel van melamine servies. Melamine resin bestaat uit de monomeren melamine en formaldehyde die samen een zogenaamd copolymeer vormen. Het probleem bij deze stoffen is dat er altijd losse melamine en formaldehyde achterblijven die uit het eindproduct het voedsel in kunnen lekken. Bij warme levensmiddelen of verhitting neemt dit toe. Melamine en formaldehyde zijn beide schadelijke stoffen. Je kunt producten met melamine beter vermijden, zeker in combinatie met warm en/of zuur eten of drinken en zeker bij dagelijks gebruik.

Bamboe servies: weinig bamboe, veel melamine plastic

Informatie over de aanwezigheid van melamine binder (of resin) in bamboeservies is niet gemakkelijk te krijgen. Het onafhankelijke Duitse onderzoeksinstituut CVUA Stuttgart deed gelukkig een grondig onderzoek naar bamboe servies. De resultaten liegen er niet om. Er werden 13 producten getest van 6 verschillende distributeurs. De diverse bamboevezel producten bleken slechts uit 20-37% bamboe te bestaan, de rest is plastic/melamine. In 11 van de 13 monsters werd melamine resin gevonden. In 2 van de 13 monsters zat in plaats van melamine resin, PLA. PLA is een bioplastic en deze term betekent helaas niet automatisch dat het biologisch afbreekbaar is. Deze PLA-bamboe producten bleken slechts 34% bamboe te bevatten. Elk getest product bevat dus een groot aandeel plastic/melamine.

Bamboe servies geeft melamine af

De hoeveelheid melamine bleek in 3 geteste bamboe servies monsters zelfs zo hoog dat het de wettelijke migratielimiet overschreed (migratielimiet= de maximale hoeveelheid van een stof die in eten mag terechtkomen vanuit een product onder diverse omstandigheden). Deze producten zouden echt vermeden moeten worden omdat ze een gevaar voor de gezondheid vormen.

Misleidende marketing bamboeservies

Bamboe servies is een goed voorbeeld van greenwashing en slimme misleidende marketing. De, veelal merkloze, bekers, borden, drinkflessen en kommetjes van bamboevezel zijn helemaal niet zo milieuvriendelijk, afbreekbaar, natuurlijk en veilig als de verpakkingen doen voorkomen. Ze bevatten allemaal veel minder dan 100% bamboe (20-37%) en een niet afbreekbare binder van melamine (of PLA plastic) waarvan de monomeren melamine en formaldehyde kunnen worden afgegeven aan het voedsel.

Servies van bamboevezel is een ecologische hype waarbij de manier waarop producten in de markt worden gezet misleidend is. Er is namelijk helemaal geen volledig natuurlijk en afbreekbaar, plastic- en melaminevrij bamboeservies. De ecologische sluier die over deze producten hangt, blijkt schijn.

Hoe dit te verbeteren? Veel van deze producten komen Europa binnen vanuit China zonder juiste codering voor plastic of melamine. Tezamen met de onduidelijke informatie over de samenstelling maakt het een gecompliceerd probleem om aan te pakken. Duidelijke en eerlijke informatieverstrekking is de belangrijkste eerste stap om bewustwording bij consumenten te creëren waardoor gefundeerde keuzes gemaakt kunnen worden. Tegelijkertijd moet de regelgeving worden aangepast waardoor deze productgroep op de juiste manier en met de juiste controles een land binnenkomt.

Daarnaast zijn er ook gewoon Europese merken waarbij het na enig zoeken wel te vinden is dat er een plastic of melamine bestanddeel in zit, maar ook hier staat dit niet duidelijk op de etiketten.

Waarom Green Jump geen bamboevezel servies verkoopt

Ook hier blijkt helaas weer dat je tekst op een verpakking en informatie van de fabrikant niet zomaar kunt vertrouwen. Goed informeren en vooral kritisch doorvragen is belangrijk. Dit is iets wat wij bij Green Jump een must vinden. Wij vergaren zoveel mogelijk kennis, verdiepen ons in merken, producten, ingrediënten, onderzoek en regelgeving. Producten die niet 100% op alle vlakken kloppen met onze visie willen wij niet verkopen. Vandaar dat je in onze webwinkel geen servies van bamboevezel (meer) vindt (wel houten producten van bamboe). In het verleden waren er een aantal merken (Ekobo en Pure Kids) die zijn gestart met bamboevezel in combinatie met een plantaardige binder. Dit bleek in de praktijk breekbaarder dan verwacht waardoor dit is aangepast naar een melamine binder omdat dit veel steviger is.

Bamboeservies advies en alternatieven

Wil je ondanks bovenstaande informatie toch bamboe servies gebruiken? Houd er rekening mee dat er sowieso melamine of PLA in zit. Het beste kies je een merk met zo weinig mogelijk melamine of PLA resin en gebruik je het alleen met koude levensmiddelen en niet in de magnetron. Gebruik het slechts af en toe, voor langdurig en dagelijks gebruik is een drinkfles, tuit-, kinder-, of koffiebeker van bamboe waarschijnlijk niet de beste keuze in verband met het vrijkomen van de schadelijke stoffen in het (warme) drinken.

Er zijn genoeg alternatieven waarbij meer zekerheid is over de materialen, zoals RVS bekers, thermos- of koffiebekers, bijvoorbeeld van Klean Kanteen. Voor kinderen is siliconen een veilig onbreekbaar materiaal. Siliconen kinderservies is flexibel en in vrolijke kleuren verkrijgbaar. Ook RVS borden en bekers kunnen tegen een stootje. Vind je het belangrijk dat het RVS servies vrolijk is, dan is er ook kinderservies van RVS met een gekleurde buitenkant. Volledig plantaardig kinderservies zonder schadelijke stoffen is er van The Dida, gemaakt van rijstvlies met een binder van zetmeel. Dit lichtgewicht, milieuvriendelijke servies is sterk, maar is doordat het van volledig plantaardig materiaal gemaakt niet onbreekbaar.

Bronnen:

Chemisch en Veterinair onderzoeksinstituut CVUA Stuttgart:

http://www.ua-bw.de/pub/beitrag.asp?subid=1&Thema_ID=3&ID=2010&lang=EN&Pdf=No

Melamine:

https://blog.greenjump.nl/post/2014/05/12/Melamine-bordjes-en-bekertjes.aspx

https://www.fda.gov/Food/FoodborneIllnessContaminants/ChemicalContaminants/ucm199525.htm

https://www.who.int/foodsafety/publications/melamine-cyanuric-acid/en/

https://www.who.int/csr/media/faq/QAmelamine/en/

Het bericht Bamboe servies ecologisch, milieuvriendelijk en veilig? verscheen eerst op Green Jump's blog.