Van kimchi tot zuurkool

Misschien begon het heel eenvoudig: iemand liet voedsel staan, rook eraan, proefde voorzichtig – en ontdekte dat tijd, bacteriën en een beetje geduld iets nieuws en bruikbaars hadden gecreëerd. Door fermentatie blijven producten langer goed en ontwikkelen ze een karakteristieke smaak en textuur. Inmiddels kent vrijwel elke cultuur zijn eigen gefermenteerde klassiekers. Denk aan kimchi, miso, tempeh en sojasaus in Azië, of yoghurt, kaas, zuurdesembrood, bier, wijn en zuurkool in Europa. Fermenteren is daarmee een universele én slimme techniek.

Maar… is alles wat gefermenteerd is ook gezond?

Kort antwoord: nee. Het hangt af van het oorspronkelijke product en de verdere verwerking. Bij salami spelen zout en vet een grote rol, bij wijn en whisky overheerst alcohol. Fermentatie is dus geen vrijbrief. Het is een biochemisch proces waarbij micro-organismen stoffen in voedsel omzetten, wat smaak, textuur en voedingswaarde verandert. Zo zetten melkzuurbacteriën in zuurkool suikers om in melkzuur, waardoor het langer houdbaar blijft en voedingsstoffen beter beschermd zijn.

Fermentatie maakt voedingsstoffen toegankelijker

Fermentatie kan voedingsstoffen niet alleen beschermen of verrijken, maar ze ook beter beschikbaar maken voor het lichaam. Bij producten als yoghurt en kefir worden eiwitten deels voorverteerd, waardoor aminozuren makkelijker opneembaar zijn en het gehalte aan B-vitamines kan toenemen. Ook kan fermentatie helpen bij lactose-intolerantie, doordat een deel van de lactose al is afgebroken. Daarnaast werkt fermentatie als een natuurlijke voorvertering: gefermenteerde peulvruchten, zoals tempeh, veroorzaken vaak minder gasvorming en door de afbraak van fytinezuur kunnen mineralen zoals ijzer en zink beter worden opgenomen. Zuurdesembrood is hier ook een bekend voorbeeld van.

En dan het microbioom…

Waarom fermentatie momenteel zoveel aandacht krijgt, heeft te maken met de invloed op onze darmflora, het microbioom. In onze darmen leven miljarden bacteriën, virussen en schimmels die een rol spelen in onze weerstand en stofwisseling. Hoe diverser en stabieler die gemeenschap, hoe beter. Voeding kan dit microbioom op twee manieren ondersteunen: probiotisch en prebiotisch. Probiotische voeding levert levende bacteriën, terwijl prebiotische voeding – zoals vezels uit planten – deze bacteriën voedt. Gefermenteerde producten kunnen beide eigenschappen hebben, afhankelijk van het product en de verwerking.

Onderzoek naar gefermenteerde voeding

Ook in Nederland wordt hier onderzoek naar gedaan. In de “GEEF om je buik”-studie van Wageningen University & Research en de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoeken wetenschappers hoe een dieet rijk aan gefermenteerde voeding het darmmicrobioom en de gezondheid kan beïnvloeden. De eerste resultaten laten zien dat er effecten kunnen zijn, maar dat deze per persoon verschillen en nog niet eenduidig bewezen zijn. Het microbioom is namelijk voor iedereen anders en bacteriën uit voeding blijven soms maar kort in de darm.

Wil je aan de slag met fermenteren?

Koop je gefermenteerde producten, kies dan bij voorkeur voor vers en zo min mogelijk bewerkt. Veel industriële varianten bevatten na pasteurisatie nauwelijks nog levende bacteriën. Verse zuurkool uit de koeling wel, uit blik meestal niet. Zelf aan de slag gaan kan ook en hoeft niet ingewikkeld te zijn. Begin met stevige, verse groenten zoals kool, wortel of biet, wat zout en een schone pot. Door de groenten onder hun eigen vocht te laten fermenteren, doen melkzuurbacteriën vanzelf hun werk. Fermenteren is geen exacte wetenschap, maar een proces van kijken, ruiken en proeven.

Bij Greenjump vind je handige potten om zelf te fermenteren: wecken en fermenteren.

Het bericht Fermenteren: oeroud en springlevend verscheen eerst op Green Jump's blog.

Wanneer moet je opletten?

Hormoonverstoorders, we komen er op allerlei verschillende manieren mee in aanraking.

Sommige krijg je binnen via je mond (bijvoorbeeld via voeding), sommige via je huid (bijvoorbeeld door cosmetica) en weer andere adem je in. Er zijn hormoonverstorende stoffen die belangrijke functies hebben (zoals vlamvertragers in elektronica) en anderen die puur esthetisch zijn (zoals ftalaten die een lekker geurtje geven aan een plastic pop). Is dat direct een probleem? Dat hoeft niet, zoals we je in het vorige artikel uitlegden. Maar als er veilige alternatieven zijn, waarom zou je het risico dan nemen? Zeker tijdens belangrijke fases in het leven, zoals een zwangerschap, bij pasgeborenen, opgroeiende kinderen of in de puberteit, kan het verstandig zijn hier extra aandacht aan te besteden. De volgende tips helpen je hierbij.

Weet wat je eet

Liefde gaat door de maag, maar hormoonverstoorders soms ook. Immers, ook pesticiden kunnen hormoonverstorend zijn. Eet je biologisch, dan scheelt dat al een heel stuk. En was of schil je je groente en fruit vóórdat je het opeet, dan heb je nog een slag te pakken. Zoek je online op ‘Dirty Dozen’ en ‘Clean Fifteen’, dan vind je een lijst met groente en fruit met de meeste en minste pesticiden erop. Deze lijsten worden vaak online gedeeld, maar gaan voornamelijk over voedingsmiddelen geproduceerd in Amerika. Die informatie is niet altijd 1 op 1 te vertalen naar Nederland. Bij Milieudefensie en het RIVM kun je meer informatie vinden over het gebruik van pesticiden in Nederland. Kies trouwens waar mogelijk voor voedsel verpakt in glas, in plaats van blik of plastic. Ook het opwarmen van je maaltijd doe je het liefst in een fijne oven- of magnetronbestendige glazen bak. Dat scheelt weer eventuele blootstelling aan BPA. Duik je lekker de keuken in? Kies dan het liefst voor pannen van (giet)ijzer of met emaille of RVS (in plaats van anti aanbak) en roerspatels of snijplanken van natuurlijke materialen als hout of RVS. Onverwoestbaar, veilig in gebruik en mooi! En die kunststof spatels die je vroeger gebruikte voor je anti-aanbak pan heb je dan ook meteen niet meer nodig, win-win!

Keep it clean

Bekende hormoonverstoorders vinden we veelal terug in kunststof producten. Maar in de loop der tijd kunnen plastics gaan vervallen, beschadigen door gebruik en door verhitting kunnen de gebruikte chemicaliën gaan ‘lekken’. Schadelijke stoffen zoals hormoonverstoorders hopen zich vervolgens op in huisstof. Zeker voor kleintjes die over de grond kruipen geen aanrader. Dus: haal die stofzuiger uit de kast, lucht je huis en maak het regelmatig schoon met een sopje. Door nieuwe producten zoals speelgoed of drinkflessen ook even af te nemen voor het eerste gebruik, verwijder je meteen eventuele ongezonde stoffen die gebruikt zijn tijdens vervoer of opslag. Voor dat sopje kies je natuurlijk liefst een ecologisch schoonmaakmiddel zonder oplosmiddelen. Ook bacteriedodende of desinfecterende middelen kunnen trouwens EDC’s bevatten. Zie je door de ingrediëntenlijst het bos niet meer, maak dan je eigen schoonmaakmiddel of kies voor schoonmaakmiddelen met een ecolabel. Een keurmerk is niet altijd heilig, maar vermindert blootstelling aan giftige stoffen wel degelijk en je helpt de natuur er ook een handje mee.

It’s play time!

Klaar voor de volgende stap in de goede richting? Kies voor vrolijk speelgoed of heerlijk zachte knuffels van natuurlijke materialen. Dat voelt niet alleen fijn aan de handjes, het gaat ook nog eens lang mee en blijft mooi. Natuurlijk ontkom je er niet altijd aan, plastic speelgoed in huis. Let er dan even op welk plastic er gebruikt is. Goed om te onthouden: voor zacht, flexibel kunststof of plastic met een geurtje worden meestal ftalaten gebruikt. Tot slot: ‘vintage’ speelgoed kan stoffen bevatten die tegenwoordig niet meer toegestaan zijn, zoals inmiddels verboden weekmakers of lood in de verf van oude autootjes. Maar de nostalgie snappen we zeker! Dus spelen je kinderen hier mee dan is het in ieder geval verstandig ervoor te zorgen dat ze het product niet in hun mond stoppen en na het spelen hun handen wassen. Datzelfde geldt trouwens ook voor producten die niet als speelgoed worden aangemerkt, zoals elektronica.

Zachte stoffen

Je leest het wel vaker: was je kleding voordat je het draagt. Geen gekke gedachte; tijdens het productieproces en het vervoeren van textiel worden namelijk allerlei chemische stoffen, zoals pesticiden, gebruikt. Wel zo fris om dat er even uit te wassen. Kies voor rompertjes, topjes of andere kleding liefst natuurlijke materialen als biologisch katoen, linnen, biologische wol of viscose en let op keurmerken als GOTS en Oekotex. Waar je verder op kan letten? Om stof waterdicht, onkreukbaar of vlekbestendig te maken worden PFAS gebruikt en bijvoorbeeld triclosan wordt soms gebruikt om sportkleding of sokken antibacterieel te maken. En die ene toffe auto of magische eenhoorn op dat leuke kindershirtje is natuurlijk hartstikke mooi, maar vaak gemaakt van PVC. Goed om te weten: zo’n opdruk kan niet tegen hitte, dus het strijkijzer is hier je beste vriend. Gaat de opdruk vlekken of plakken als je eroverheen strijkt, dan is er PVC gebruikt. Gebeurt er niks, dan heb je waarschijnlijk te maken met een opdruk van een ecologische verf.

Weet wat je smeert

Verzorgingsproducten zijn eigenlijk een verhaal apart. Naast parabenen en ftalaten worden aan producten zoals crèmes, shampoos of nagellak nog veel meer stoffen toegevoegd waarvan de risico’s niet altijd even duidelijk zijn. Onze tip: kijk in ieder geval naar kwalitatieve verzorgingsproducten met zo min mogelijk toevoegingen. Let bijvoorbeeld op de parabenen en ftalaten genoemd in ons vorige artikel. Voor baby’s en kinderen gebruik je het liefste alleen verzorgingsproducten geschikt voor de tere kinderhuid. En twijfel je over een product of een ingrediënt? Er is tegenwoordig steeds meer informatie online te vinden. Zoek bijvoorbeeld op een stofnaam uit je shampoo of deodorant bij de eerder genoemde EDLists, of bij de SIN list (na registratie). Ook het rapport van Tegengif bevat veel informatie.

Weet wat en waar je koopt

Niet overal is de wetgeving wat betreft schadelijke stoffen even streng. Let daarom op met het bestellen van producten uit buitenlandse webwinkels. Soms worden er ingrediënten gebruikt die in Nederland of in de EU vanwege hun schadelijke effect verboden zijn. Zoals bijvoorbeeld met make up sets voor kinderen. Overigens geldt: wil je weten of je product een hormoonverstorende stof zoals PFAS bevat? Neem dan zeker contact op met de fabrikant. WECF heeft een voorbeeldbrief opgesteld die je hiervoor kan gebruiken.

Onze conclusie: Nature is key!

De natuur heeft ons mooie materialen gegeven waar we de meest prachtige producten mee kunnen maken. Dat is ook wat je hier bij Green Jump willen meegeven! Kiezen voor natuurlijke materialen is een van de simpelste manieren om blootstelling aan giftige stoffen zoals EDC’s te verminderen. Doe je ook mee?

Het bericht Hormoonverstoorders: praktische tips! verscheen eerst op Green Jump's blog.

Bisfenol A zit in een heleboel producten die je misschien wel dagelijks gebruikt, zoals dvd’s en onderdelen van je mobieltje en je laptop. BPA zit ook in conservenblikjes, babyflessen en grote waterflessen op kantoor.

Het is vervelend want het staat niet op de verpakking van voeding vermeld. Het is namelijk geen ingrediënt, het is een onderdeel van de verpakking en het lekt in het eten en drinken. Hoe kun je BPA in voeding zoveel mogelijk vermijden?

Soep uit blik

In december 2009 publiceerde de organisatie Consumer Reports een BPA steekproef die zij gedaan hebben met conservenblikjes. Dit betrof bekende merken en hierin werden behoorlijke hoeveelheden BPA aangetroffen. De meeste BPA werd aangetroffen in blikken soep. Zoals ik ergens las: ‘niet echt een lekker idee als je een warm soepje neemt tegen de verkoudheid’.

Gedroogde bonen of bonen uit glas

Bruine bonen en witte bonen nodig voor een gerecht? Deze worden nog regelmatig gekocht in blik. Glas heeft hierbij de voorkeur en als je 100% zekerheid wilt, kies dan voor gedroogde bonen zodat je zeker weet dat ook de deksel van het glazen potje geen BPA lekt.

Verse tomaten en tonijn uit glas

Lekkere verse pastasaus met als basis een klein blikje tomatenpuree? Om BPA zoveel mogelijk te vermijden, is dat geen aanrader. Tonijn, sardientjes enzovoort in glas zijn moeilijk te vinden, het is toch meestal een blikje. Als iemand een tip heeft voor bijvoorbeeld sardines in glas, dan hoor ik het graag want die eten Lana en wij heel graag!

Groente & fruit inmaken?

Verse groente en fruit in plaats van uit blik is één van de beste manieren om BPA te vermijden. Als je een grote oogst uit je tuin wilt inmaken, controleer dan even hoe het zit met de potjes waarin je alles inmaakt. Eventuele metalen deksels bevatten waarschijnlijk BPA, zoals de inmaakdeksels van een Amerikaans merk. Gelukkig gebruiken we in Europa meestal van die mooie weckpotjes met een glazen deksel.

Lekker water uit de waterkoeler op je werk?

Misschien heb je al besloten om geen gebruik meer te maken van de plastic bekertjes op je werk en misschien heb je zelfs al een roestvrijstalen drinkbeker gekocht in plaats van het eeuwige ‘Spa Blauw flesje’…..? (meteen even reclame maken want ze zijn zo mooi die RVS drinkbekers)

Vul je eigen beker of fles dan niet met water uit de waterkoelers op je werk. Deze grote plastic flessen bevatten BPA en dit lekt in het water. Ook in koud water…..

In 2009 is er een onderzoek uitgevoerd onder studenten, dit onderzoek spreekt voor zich: 70% stijging van het BPA niveau in het bloed na één week drinken uit flessen van polycarbonaat (waar ook de waterkoelers van gemaakt zijn).

BPA-vrije babyflessen

Omdat BPA vooral schadelijk is voor zwangeren, ongeboren baby’s en kleine kinderen is het absoluut nuttig om BPA-vrije plastic of glazen flessen te kopen. Deze zijn inmiddels online en offline goed verkrijgbaar.

De Avent flessen van Philips zijn overigens nog niet overal BPA vrij en de spenen van Avent bevatten het meeste BPA van alle geteste spenen in 2009.

Geen frisdrank en bier uit blik meer!

In Canada is een onderzoek gedaan naar de hoeveelheid BPA in blikjes limonade. Van de 72 geteste blikjes bevatten er 69 BPA. Het is maar een hele kleine hoeveelheid, maar aangezien er nu juist onrust ontstaan is over BPA in hele kleine hoeveelheden, is dit wel een aanrader.

BPA lost makkelijk op in alcohol dus switchen naar bier in flesjes of overstappen naar wijn is hier de tip.

Bonnetjes

De bonnetjes (thermisch papier) die we allemaal bijna dagelijks aanpakken in winkels en restaurants bevatten BPA en veel ook. Als we het over plastic flessen hebben, dan praten we over nanogrammen en hier praten we over 60 tot 100 milligram per bonnetje. BPA in bonnetjes zit niet in plastic opgesloten, het zit gewoon los op de bonnetjes en is daarmee een zeer directe bron. Handen wassen na het aanpakken van een bonnetje kan dus geen kwaad en ik neem voortaan alleen nog de bonnetjes aan die ik wil bewaren.

BPA zit ook in kranteninkt en als je nog verder doordenkt dan zit het ook in bijvoorbeeld pizzadozen die gemaakt worden van gerecycled karton (onder andere gemaakt van kranten).

Moedeloos?

In eerste instantie werd ik er een beetje moedeloos van, BPA lijkt onvermijdelijk. Maar als uit onderzoek blijkt dat een man van 85 kilo door het eten van één portie bonen uit blik meer dan 80 x de hoeveelheid BPA binnenkrijgt (die de experts van Consumer Reports als limiet aangeven), dan betekent dit dat het in de gaten houden van bovenstaande punten zeker nut heeft.

We kunnen BPA niet 100% vermijden, maar er zijn zeker dingen die eenvoudig te doen zijn.

Hou jij rekening met BPA in voeding?

Het bericht BPA, Bisphenol A, Bisfenol A vermijden in voeding? verscheen eerst op Green Jump's blog.