Fermenteren is een eeuwenoude techniek die ooit ontstond uit pure noodzaak: voedsel langer houdbaar maken. Wat begon als een toevallige ontdekking, groeide uit tot een wereldwijd gebruikte methode. Vandaag de dag is fermentatie opnieuw populair, niet alleen vanwege smaak en traditie, maar ook door de aandacht voor voeding, duurzaamheid en darmgezondheid.
Van kimchi tot zuurkool
Misschien begon het heel eenvoudig: iemand liet voedsel staan, rook eraan, proefde voorzichtig – en ontdekte dat tijd, bacteriën en een beetje geduld iets nieuws en bruikbaars hadden gecreëerd. Door fermentatie blijven producten langer goed en ontwikkelen ze een karakteristieke smaak en textuur. Inmiddels kent vrijwel elke cultuur zijn eigen gefermenteerde klassiekers. Denk aan kimchi, miso, tempeh en sojasaus in Azië, of yoghurt, kaas, zuurdesembrood, bier, wijn en zuurkool in Europa. Fermenteren is daarmee een universele én slimme techniek.
Maar… is alles wat gefermenteerd is ook gezond?
Kort antwoord: nee. Het hangt af van het oorspronkelijke product en de verdere verwerking. Bij salami spelen zout en vet een grote rol, bij wijn en whisky overheerst alcohol. Fermentatie is dus geen vrijbrief. Het is een biochemisch proces waarbij micro-organismen stoffen in voedsel omzetten, wat smaak, textuur en voedingswaarde verandert. Zo zetten melkzuurbacteriën in zuurkool suikers om in melkzuur, waardoor het langer houdbaar blijft en voedingsstoffen beter beschermd zijn.
Fermentatie maakt voedingsstoffen toegankelijker
Fermentatie kan voedingsstoffen niet alleen beschermen of verrijken, maar ze ook beter beschikbaar maken voor het lichaam. Bij producten als yoghurt en kefir worden eiwitten deels voorverteerd, waardoor aminozuren makkelijker opneembaar zijn en het gehalte aan B-vitamines kan toenemen. Ook kan fermentatie helpen bij lactose-intolerantie, doordat een deel van de lactose al is afgebroken. Daarnaast werkt fermentatie als een natuurlijke voorvertering: gefermenteerde peulvruchten, zoals tempeh, veroorzaken vaak minder gasvorming en door de afbraak van fytinezuur kunnen mineralen zoals ijzer en zink beter worden opgenomen. Zuurdesembrood is hier ook een bekend voorbeeld van.
En dan het microbioom…
Waarom fermentatie momenteel zoveel aandacht krijgt, heeft te maken met de invloed op onze darmflora, het microbioom. In onze darmen leven miljarden bacteriën, virussen en schimmels die een rol spelen in onze weerstand en stofwisseling. Hoe diverser en stabieler die gemeenschap, hoe beter. Voeding kan dit microbioom op twee manieren ondersteunen: probiotisch en prebiotisch. Probiotische voeding levert levende bacteriën, terwijl prebiotische voeding – zoals vezels uit planten – deze bacteriën voedt. Gefermenteerde producten kunnen beide eigenschappen hebben, afhankelijk van het product en de verwerking.
Onderzoek naar gefermenteerde voeding
Ook in Nederland wordt hier onderzoek naar gedaan. In de “GEEF om je buik”-studie van Wageningen University & Research en de Vrije Universiteit Amsterdam onderzoeken wetenschappers hoe een dieet rijk aan gefermenteerde voeding het darmmicrobioom en de gezondheid kan beïnvloeden. De eerste resultaten laten zien dat er effecten kunnen zijn, maar dat deze per persoon verschillen en nog niet eenduidig bewezen zijn. Het microbioom is namelijk voor iedereen anders en bacteriën uit voeding blijven soms maar kort in de darm.
Wil je aan de slag met fermenteren?
Koop je gefermenteerde producten, kies dan bij voorkeur voor vers en zo min mogelijk bewerkt. Veel industriële varianten bevatten na pasteurisatie nauwelijks nog levende bacteriën. Verse zuurkool uit de koeling wel, uit blik meestal niet. Zelf aan de slag gaan kan ook en hoeft niet ingewikkeld te zijn. Begin met stevige, verse groenten zoals kool, wortel of biet, wat zout en een schone pot. Door de groenten onder hun eigen vocht te laten fermenteren, doen melkzuurbacteriën vanzelf hun werk. Fermenteren is geen exacte wetenschap, maar een proces van kijken, ruiken en proeven.
Bij Greenjump vind je handige potten om zelf te fermenteren: wecken en fermenteren.
Geef een reactie