Levensverwachting en kanker in Azië

Het idee lijkt te bestaan dat Aziatische mensen ouder worden dan de rest van de wereldbevolking. Dit zou niet passen bij de vele rijst (arsenicum) die deze mensen eten. Dit is een misvatting is. Men wordt niet ouder in Azië met uitzondering van Japan. In Europa leeft men langer dan in China. De levensverwachting van mensen wordt natuurlijk niet alleen bepaald door voeding, maar is multifactorieel en dus niet alleen afhankelijk van het wel of niet veel rijst(producten) eten.

Arsenicum en kanker in Azië

Voeding speelt een rol bij het ontstaan van bepaalde ziektes maar een eventueel gezondheidseffect van arsenicum zul je niet direct merken. De effecten van arsenicum, waaronder kanker, zijn zeer lange termijn effecten en deze zie je pas terug op latere leeftijd. De vormen van kanker die gerelateerd zijn aan arsenicum zijn zogenaamde “late-life kankervormen”. Uit studies bij mensen blijkt dat bij hoge blootstelling aan arsenicum vooral meer maag-, blaas- huid- en longkanker, leukemie en lymfeklierkanker voorkomt.

Aziaten krijgen deze vormen van kanker net zo goed als niet Aziatische mensen. Daarbij komen bepaalde kankers zoals bijvoorbeeld lever-, long- en maagkanker in Japan en China juist veel meer voor dan in de rest van de wereld (Professor Andy Meharg of Plant and Soil Sciences, Queen’s University Belfast en http://globalcancermap.com/). Er spelen hierbij natuurlijk veel meer factoren mee dan alleen het dieet. Je kunt echter niet stellen dat kanker in Azië minder veel voorkomt en mensen in dit werelddeel ouder worden. Het tegenovergestelde is zelfs waar.

Arsenicum verschillen per land, biologische teelt en soort rijst

In rijst zit, net als in vele andere voedingsmiddelen arsenicum. Dat het in rijst zo veel meer aanwezig is dan in andere gewassen komt door de eigenschap van rijst om arsenicum op te nemen. Het arsenicum zit van nature in de bodem en de hoeveelheid verschilt per gebied. Daarbij zit er op sommige plekken nog eens extra veel arsenicum in de bodem omdat mensen het in grote hoeveelheden als bestrijdingsmiddel hebben gebruikt en in sommige gebieden nog steeds gebruiken. Arsenicum is gebruikt als ratten- en mierengif en als onkruidbestrijder. Vooral waar katoen geteeld is, is dit het geval. Dit is verspreid over de wereld gebeurd en er zijn geen duidelijke verschillen per land. In een aantal studies zijn deze verschillen in kaart gebracht door te kijken naar verschillende soorten en merken rijst en rijstproducten. Deze studie van de U.S. Food and Drug Administration (FDA) heeft een zeer groot aantal rijst en rijstproducten, die in Amerika verkrijgbaar zijn, geanalyseerd op hun arsenicum gehalte. In Europa zijn er meerdere studies* gedaan en onderzoeken zijn nog steeds gaande.

De European Food Safety Organisation (EFSA) heeft omvangrijke rapporten geschreven over de blootstelling aan arsenicum via voeding. In Zweden heeft de National Food Agency (Livsmidelsverket) een uitgebreide studie gedaan waaruit bleek dat van alle rijstproducten rijstwafels het meeste arsenicum bevatten ( gemiddeld 152 µg/kg), daarna volgt zilvervliesrijst (177µg/kg) en het minste arsenicum zit in Basmati- en Jasmijnrijst. Uit dit onderzoek kwam opvallend naar voren dat spoelen van de rijst voor het koken geen effect heeft, wel verlaagt koken in ruim water de hoeveelheid arsenicum.

Uit al deze studies komt naar voren: Er is een grote variatie in het gehalte arsenicum tussen de verschillende merken rijst en rijstproducten. De grond waar de rijst groeit, bepaalt hoeveel arsenicum erin zit. De meest belangrijke landen waar rijst verbouwd wordt zijn: India, Italië, Pakistan, Spanje, Thailand en Vietnam. Er blijken geen duidelijke verschillen per land te zijn en het maakt ook niet uit of rijst biologisch geteeld is. Het is de arsenicum in de bodem die van belang is en dit staat los van de wel/niet biologische teelwijze.

Biologisch of niet biologisch, uit Italië, Amerika of India, het maakt dus geen verschil. Er zitten variaties in, maar die zitten niet in het land of het biologisch zijn, maar in de variaties in arsenicum in de bodem waar de rijst groeide.

Goed nieuws uit de politiek

Er is nog geen standaard analyse voor het bepalen van de hoeveelheid schadelijk anorganisch arsenicum, maar de Europese Committee for Standardisation (CEN) is hiermee bezig. De Europese Unie heeft ivm de uitgebreid aangetoonde gezondheidsrisico’s per 1 januari 2016 maximum niveaus bepaald voor anorganisch arsenicum in rijst en bepaalde rijstproducten. Ook in de Codex Alimentarius worden voor de lange termijn limieten vastgesteld. Hierdoor wordt het mogelijk om controle maatregelen op te stellen en er zal een Europese standaard analyse komen. De EU vraagt daarbij (in de EU Commission Recommendation on the monitoring of arsenic in food 2015) aan alle lidstaten om in de toekomst zo veel mogelijk data te verzamelen zodat er een betere risico analyse gemaakt kan worden en er betere maximum levels vast kunnen worden gesteld.

Rijst is geen vergif

Nee, rijst is geen vergif en je hoeft het echt niet helemaal te bannen uit je dieet, maar VARIATIE is het sleutelwoord. Arsenicum kan in grote hoeveelheden op lange termijn kwaad, de EFSA geeft daarom aan dat arsenicum voor zover mogelijk vermeden dient te worden. Het advies van artsen, instanties en overheden is ook om het gebruik te matigen en te variëren met andere producten.

Dit advies geldt voor iedereen, maar met name voor kinderen door hun grotere blootstelling ten opzichte van hun lichaamsgewicht en doordat zij vaker dezelfde producten eten. Rijst en rijstproducten bevatten per portie meestal minder arsenicum dan de vastgestelde norm, maar het consumeren telt natuurlijk wel op. Eventuele effecten zijn niet direct te zien, maar zouden in het latere leven naar boven kunnen komen.

Arsenicum in rijst samengevat

• Rijst is geen vergif, de arsenicum die erin zit is dit in grote hoeveelheden wel.
• Varieer met andere producten, geef een kind niet alleen rijstmelk, rijstepap en rijstwafels
• Door te koken in ruim water en af te gieten vermindert de hoeveelheid arsenicum
• Mensen in Azië worden niet ouder dan de rest van de wereld
• Effecten van arsenicum zoals bepaalde voeding gerelateerde kankers komen pas laat in het leven naar voren
• In alle landen waar rijst geteeld wordt komt arsenicum voor in de bodem
• De hoeveelheid arsenicum in de bodem wisselt per gebied
• Arsenicum is een natuurlijk element, maar kan in grotere hoeveelheden op lange termijn schadelijk zijn.
• Arsenicum in de bodem is deels natuurlijk en deels in grote hoeveelheden als bestrijdingsmiddel door de mens op het land gebracht. Beide vormen bevatten schadelijk anorganisch arsenicum
• Er is geen verschil tussen biologische en niet-biologische rijst
• Er zijn richtlijnen opgesteld door Europese en Wereldwijde instanties voor de maximale hoeveelheid arsenicum per portie in rijst en rijstproducten. Door hier veel van te nuttigen, zoals mensen met een bepaald eetpatroon doen, kun je boven de aanbevolen maximale dosis uitkomen.

*Studies waarbij gekeken is naar anorganisch arsenicum in rijst en rijstproducten:

Meharg, A.A., Levels of arsenic in rice- literature review, Food Standards Agency contract C101045, UK 2007.

Producten verkrijgbaar in Aberdeen, Groot Brittanië

Pétursdóttir, A.H., Friedrich, N., Musil, S., Raab, A., Gunnlaugsdóttir, H., Krupp, E.M., Feldmann, J., Hydride generation ICP-MS as a simple method for determination of inorganic arsenic in rice for routine biomonitoring, Analytical Methods, 2014, 6, 5392-5396.

Producten verkrijgbaar in Denemarken

Fødevarestyrelsen 2013, Uorganisk arsen i ris og risprodukter, KONTROLRESULTATER 2013, Project number 2009-20-64-00159

Producten verkrijgbaar in Spanje

Torres-Escribano, S., Leal, M., Vélez, D., Montoro, R., Total and Inorganic Arsenic Concentrations in Rice Sold in Spain, Effect of Cooking, and Risk Assessments, Environ. Sci. Technol., 2008, 42 (10), 3867–3872

Het bericht Arsenicum in rijst en rijstproducten: verdieping en antwoorden op veel gestelde vragen verscheen eerst op Green Jump's blog.

En arsenicum, dat is toch een gif? Ja, dat is het inderdaad en het blijkt in zorgelijke hoeveelheden aanwezig te zijn in rijst en allerlei rijstproducten zoals rijststroop, rijstmelk en rijstwafels. Omdat arsenicum een schadelijke stof is, is het belangrijk om te weten wat het is, dat het in bepaalde voedingsmiddelen zit en wat je eraan kunt doen om de inname bij jezelf en je kinderen te beperken.

Deze informatie is ook breed bekend bij internationale organisaties. Amerikaanse en Europese organisaties op het gebied van voedselveiligheid én kinderartsen raden het af om kinderen rijstmelk te geven.

Rijst en kinderen

Baby’s en jongen kinderen krijgen vaak relatief veel rijstproducten binnen door de goede beschikbaarheid, verdraagzaamheid en voedingswaarde. Denk aan rijstebloem door de voeding om het dikker te maken of rijstpoeder, -pap of –melk. Rijstwafels zijn vaak een van de eerste snacks die aan baby’s gegeven worden. Ook wordt rijst vaak gegeven als warm eten en in potjes voeding vind je ook vaak rijst. Al deze producten samen kunnen behoorlijke hoeveelheden arsenicum bevatten. Uit onderzoek blijkt dan ook dat kinderen(absoluut) meer arsenicum binnenkrijgen dan volwassenen.

Wat is arsenicum

Arsenicum (Arseen) is een chemisch element dat van nature voorkomt in bepaalde gesteentes. Via stroming van het grondwater verspreidt het zich vanuit de gesteentes naar de bodem en het grondwater. Ook komt het in de bodem/grondwater en lucht terecht via bijvoorbeeld verkeer, afvalverwerking en de industrie. In Nederland wordt zelf geen arsenicum geproduceerd, op andere plekken in de wereld gebeurt dit wel. Er zijn twee varianten van arsenicum, organisch en anorganisch (niet aan koolstof gebonden). In deze blog wordt met arsenicum de anorganische, meest schadelijke variant bedoeld.

Schadelijkheid arsenicum

Arsenicum werd vroeger niet voor niks gebruikt als chemisch moordwapen. Het is in hoge concentraties zeer giftig en dodelijk bij 70-180 mg. Ook langdurige blootstelling aan lichtverhoogde hoeveelheden arsenicum is kankerverwekkend en schadelijk voor de gezondheid. Arsenicum kan huid-, long- en blaaskanker en andere hart- en longaandoeningen veroorzaken. De door de Environmental Protection Agency (EPA) en Wereldgezondheidsorganisatie (World Health Organisation, WHO) vastgestelde grenswaarde voor arsenicum in drinkwater is 10 ppb (parts per billion) of µg/l. De gemiddelde arsenicumconcentratie in Nederlands drinkwater is 5 ppb. Het RIVM heeft in overeenstemming met een aanbeveling van de Gezondheidsraad een tolereerbare dagelijkse inname voorgesteld van 1 microgram/kg lichaamsgewicht/dag.

Arsenicum in voeding

In grond, lucht, water en dus ook gewassen komt arsenicum voor en blootstelling is hierdoor nooit helemaal te vermijden. Biologisch of niet-biologisch maakt niet uit, de arsenicum komt vanuit de bodem en het water in het product terecht. Er zitten echter grote verschillen in de hoeveelheid arsenicum tussen de verschillende gewassen en voedingsmiddelen.

Rijst bevat veel meer arsenicum dan andere gewassen. Rijst neemt van nature gemakkelijk arsenicum op en houdt arsenicum vast waardoor het zich concentreert. Tel daarbij op dat er vroeger veel pesticide met arsenicum werd gebruikt, ook op rijstvelden. Deze arsenicum zit nog steeds in het water en de grond.

Andere voedingsmiddelen die meer dan gemiddeld arsenicum bevatten zijn:

• Appel-, peren- en druivensap. Deze fruitsoorten hebben door de in het verleden gebruikte pesticiden een matig verhoogde concentratie en bij het maken van het vruchtensap wordt dit extra geconcentreerd.
• Paddenstoelen.
• Algen (waaronder zeewier). Deze nemen anorganisch arsenicum op en zetten het om in schadelijk organisch arsenicum.
• Sommige zeevruchten en vissen bevatten ook hoge concentraties arsenicum, maar dit is meestal de organische vorm die minder schadelijk is.

Wat doet de overheid

De Amerikaanse Food And Drug Administration (FDA) is samen met o.a. EPA en WHO sinds 1991 bezig met het “total diet study program”, een grootschalig en langdurig onderzoek naar de gezondheidseffecten van arsenicum. De FDA bekijkt en vergelijkt de hoeveelheden arsenicum in voedingsmiddelen, waaronder dranken, rijstproducten en verschillende soorten rijst uit verschillende regio’s. De resultaten lopen uiteen van 0,1 tot 7,2 µg per portie rijst. Het eerste gedeelte is inmiddels afgerond en het onderzoek bevind zich nu in fase 2 welke bestaat uit analyses om mogelijke risico’s van de consumptie van rijst en rijstproducten in kaart te brengen.

De Environmental Working Group (EWG) en EPA zijn van mening dat er zeker reden is tot zorgen vanwege de hoeveelheden arsenicum in rijst(producten) en vruchtensappen die veelal groter zijn dan is toegestaan in drinkwater. Overheden zouden wereldwijd grenzen moeten stellen aan de toegestane hoeveelheid arsenicum in voedsel om de blootstelling van consumenten te beperken, maar helaas gaat het opstellen van deze regelgeving traag en is het afhankelijk van (lang) lopende onderzoeken.

Omdat er wereldwijd naar verhouding veel rijst geconsumeerd wordt door jonge kinderen zijn er intussen een aantal adviezen uitgebracht over het gebruik van rijst en rijstproducten. De Food Standards Agency (UK) adviseert ouders om kinderen tot 4½ jaar geen rijstmelk te geven als alternatief voor koemelk. De Europese en Amerikaanse verenigingen van gespecialiseerde kinderartsen delen de bezorgdheid geven hetzelfde advies met als aanvulling dat het ook geldt voor oudere kinderen. Ook pleiten ze voor meer en beter onderzoek zodat er goed gefundeerde richtlijnen kunnen worden opgesteld voor arsenicum in rijst.

Wat kun je zelf doen

Arsenicum is bewezen schadelijk en voor water zijn er wereldwijd duidelijke grenswaarden vastgesteld. Arsenicum in voedsel is hoogstwaarschijnlijk dus ook schadelijk maar waarschijnlijk wil je niet jaren afwachten tot er daadwerkelijk maatregelen worden genomen. Je kunt zelf de richtlijn van het RIVM in je achterhoofd houden en je hebt invloed op de inname van voedingsmiddelen. Je kunt zelf dus redelijk gemakkelijk stappen ondernemen.

De grenswaarde voor arsenicum in drinkwater is 10 ppb. Maar hoeveel is 10 ppb in voeding? Er zijn berekeningen gedaan waaruit blijkt dat de grens van 10 ppb arsenicum wordt bereikt bij het consumeren van ca 115 gram rijst met een relatief hoog percentage arsenicum. Mensen die vrij veel rijst, rijstmelk en rijstproducten eten, kunnen aan deze hoeveelheid komen.

• Je kunt in veel gevallen kiezen voor alternatieven zoals havermout, tarwe, mais of gierst.
• Maak je wel rijst klaar dan kun je beter kiezen voor witte rijst omdat juist in het vlies van de rijstkorrel (zilvervliesrijst!) het meest arsenicum zit. Kook rijst in een ruime hoeveelheid water in plaats van de kleine hoeveelheid die meestal gebruikt wordt. Je vermindert de hoeveelheid arsenicum hiermee met ca. 50%. Witte rijst kun je voor het koken goed spoelen en zo een deel van de arsenicum kwijtraken.
• Rijstmelk (ook zelfgemaakte) bevat erg veel arsenicum, wel 17-70 ppb. Dit is meer dan de toegestane hoeveelheid in drinkwater en je kunt rijstmelk dus het beste niet of zeer beperkt gebruiken.
• Houd etiketten van producten in de gaten. Rijststroop wordt veelvuldig gebruikt als zoetstof in allerlei producten zoals dranken en repen en zit ook in “natuurlijke” producten. Rijststroop blijkt, omdat het zeer geconcentreerd is, hoge concentraties arsenicum te bevatten.
• Naast deze adviezen voor rijst (producten) is het met het oog op arsenicum toch ook van belang te letten op vruchtensappen. In verband met de hogere concentratie arsenicum in vruchtensappen van appel, peer, druiven of gemengd fruit is het advies om kinderen maximaal ½-1 glas per dag hiervan te geven.

Conclusie

Het is soms frustrerend om weer iets tegen te komen wat niet zo gezond is. Gelukkig is rijst redelijk goed te vermijden en verschillende instanties zijn bezig met verdere onderzoeken naar arsenicum in rijst en rijstproducten. Als je nog niet wist van de aanwezigheid van schadelijke hoeveelheden arsenicum in voedsel, weet je het nu en kun je als je wilt stappen ondernemen om het gebruik van de producten waar veel arsenicum in zit te verminderen en eventueel vermijden bij jezelf maar vooral ook bij je kinderen omdat deze vaak relatief meer worden blootgesteld aan arsenicum via rijstproducten.

Heb jij meer of andere informatie of tips voor alternatieven voor rijst en rijstproducten? We horen het graag!

Bronnen

http://www.ewg.org/enviroblog/2012/09/getting-arsenic-out-your-and-your-kids-diet

http://www.fda.gov/food/foodborneillnesscontaminants/metals/ucm319948.htm

http://www.consumerreports.org/cro/magazine/2012/11/arsenic-in-your-food/index.htm#

http://www.food.gov.uk/science/research/surveillance/food-surveys/fsisbranch2009/survey0209

http://www.wolterskluwer.com/Press/Latest-News/Pages/Press%20Releases/2014/pr15Jul2014.aspx#.VFKVe_mG8_9

Het bericht Schadelijk arsenicum in rijst, rijstmelk en andere rijstproducten verscheen eerst op Green Jump's blog.