Misschien ben je het tegengekomen: video’s en posts waarin wordt beweerd dat je roestvrijstalen drinkfles zware metalen in je water lekt. Nikkel, chroom, soms zelfs lood. De conclusie is meestal dat je maar beter kunt overstappen op glas.
Er zit een kern van waarheid in, en er zit veel overdrijving in. We zochten het uit, want al onze flessen zijn van 18/8 rvs en we vinden dat je moet weten waar je aan toe bent.
Het korte antwoord: met 18/8 rvs zit je goed. Er is één situatie waarin we je aanraden iets anders te doen, en die staat onderaan dit artikel.
Waar gaat het eigenlijk over?
Roestvast staal is geen zuiver metaal maar een legering: ijzer met daarin onder andere chroom en nikkel. Bij 18/8 gaat het om ongeveer 18 procent chroom en 8 procent nikkel. Dat chroom is precies waarom het spul niet roest. Aan de buitenkant vormt het een flinterdunne beschermlaag van chroomoxide die zichzelf herstelt zodra hij beschadigd raakt.
Die laag is goed, maar niet oneindig goed. Onder bepaalde omstandigheden kunnen er kleine hoeveelheden nikkel en chroom uit het staal in je drankje terechtkomen. Dat heet migratie, en het is een bekend en goed onderzocht verschijnsel. De vraag is niet óf het gebeurt, maar hoeveel en wanneer het uitmaakt.
Zuur is de belangrijkste factor
Water doet vrijwel niets. Thee en koffie ook nauwelijks. Wat de migratie wél op gang brengt, is zuur.
Het cijfer dat op social media het meest wordt rondgeslingerd komt uit een onderzoek van de Oregon State University uit 2013. Daarin werd tomatensaus urenlang gekookt in roestvrijstalen pannen. Na zes uur koken waren de nikkel- en chroomconcentraties tot 26 respectievelijk 7 keer zo hoog, en na twintig uur koken 34 en ongeveer 35 keer zo hoog.
Dat klinkt alarmerend, en zo wordt het ook gebracht. Maar lees de omstandigheden: zes tot twintig uur koken op het vuur, in een pan, in zure saus. Dat heeft weinig te maken met een fles water of sap die in je tas zit. Toch is dit het onderzoek waarmee video’s over drinkflessen worden onderbouwd.
Ook belangrijk: het chroom dat uit roestvast staal vrijkomt is chroom(III). In migratietesten van roestvast staal werd uitsluitend die driewaardige vorm aangetroffen en geen zeswaardig chroom. Chroom(VI) is de kankerverwekkende variant waar je op internet over leest. Chroom(III) is een ander verhaal; het is zelfs een sporenelement dat je normaal via je voeding binnenkrijgt.
Een nieuwe fles geeft het meeste af, en dat is nog steeds veilig
Roestvast staal geeft in het begin het meeste af, en daarna steeds minder. Dat komt doordat de beschermende chroomoxidelaag aan het oppervlak zich tijdens de eerste blootstellingen verder opbouwt.
Nu is het verleidelijk om daaruit te concluderen dat een nieuwe fles dus onveilig is en pas na een tijdje goed wordt. Dat klopt niet, en daar is gericht onderzoek naar gedaan.
Het Zweedse KTH (Royal Institute of Technology) testte in opdracht van Team Stainless zeven soorten roestvast staal volgens het Europese testprotocol, dat juist is ontworpen als een strenge simulatie. Er werd getest op nieuw, ongebruikt materiaal in citroenzuur met een pH van 2,4, tien dagen lang bij 40 graden, met een ongunstig hoge verhouding tussen staaloppervlak en vloeistof. Dus: zuurder dan sinaasappelsap, langer dan je ooit iets zou bewaren, warmer dan je tas, en op vers materiaal.
De uitkomst: ijzer, chroom, nikkel en mangaan bleven allemaal onder de vastgestelde afgiftelimieten. Dat gold zelfs voor grade 201, een goedkopere staalsoort die duidelijk minder goed presteert dan de 18/8 in onze flessen.
Uit hetzelfde onderzoek blijkt ook hoe snel dat inlopen gaat: de afgifte vond overwegend plaats in de eerste twee uur, daarna namen de hoeveelheden af. Het gaat dus om uren, niet om weken.
Wel eerlijk vermelden: dit onderzoek is gefinancierd door de staalindustrie. De resultaten sluiten wel aan bij ander onafhankelijk onderzoek, waarin bij migratietests van roestvast staal alle geteste soorten onder de limieten bleven en de afgifte afnam door verdere passivering van het oppervlak.
Praktisch: je nieuwe fles is vanaf dag één gewoon veilig. Spoel hem een paar keer om voor het eerste gebruik, meer hoef je niet te doen.
Blijft het onder de veilige grens?
Voor metalen in voedselcontactmaterialen bestaat geen EU-brede wetgeving zoals bij kunststof. Wat er wel is, is een technische gids van de Raad van Europa met specifieke afgiftelimieten (SRL’s). De tweede editie daarvan verscheen in 2024 en hoort bij Resolutie CM/Res(2020)9. Voor chroom(III) geldt daarin 1 mg per kg levensmiddel. Voor nikkel is de limiet 0,14 mg/kg, gebaseerd op de tolerabele dagelijkse inname van de Wereldgezondheidsorganisatie, en die norm is er specifiek op gericht om mensen met een nikkelallergie te beschermen.
Om een idee te geven van de orde van grootte: in het Oregon-onderzoek met de kookpannen kwam bij de tiende kookcyclus gemiddeld 88 microgram nikkel vrij per portie tomatensaus van 126 gram. Dat is 0,088 milligram, na urenlang koken in zure saus.
Zet dat naast wat je sowieso al binnenkrijgt: uit voedingsonderzoek blijkt dat mensen dagelijks tussen de 90 en 361 microgram nikkel via hun eten consumeren. Nikkel zit van nature in noten, peulvruchten, havermout, chocolade en volkoren producten. De hoeveelheid uit dat kookonderzoek valt daar gewoon binnen. Bij een fles met sap praat je over een fractie daarvan.
Dat is ook de conclusie van het Nickel Institute op basis van het beschikbare onderzoek: de hoeveelheid nikkel en andere metalen die vanuit veelgebruikte roestvrijstalen voedselcontactmaterialen in voedsel terechtkomt, is klein vergeleken met wat er van nature in voedsel zit, en blijft binnen de vastgestelde afgiftelimieten.
Let op: niet elk “rvs” is 18/8
Hier zit een addertje dat op social media vrijwel nooit wordt genoemd, terwijl het misschien wel het belangrijkste punt is.
Een van de studies die veel wordt aangehaald om te laten zien dat rvs nikkel lekt in vruchtensap, gebruikte helemaal geen 18/8. In dat onderzoek werd citroen-, sinaasappel-, mango- en aardbeiensap getest op een roestvaststaalsoort van grade 201, gekocht op de lokale markt. Daarbij gaf citroensap met een pH van 2,63 de hoogste nikkel- en chroomafgifte.
Grade 201 is een goedkopere legering waarin nikkel deels is vervangen door mangaan. Die is duidelijk minder corrosiebestendig dan 304. Resultaten van 201 doorvertalen naar een 18/8 fles is appels met peren vergelijken, en dat gebeurt in de online discussie voortdurend.
Dat is precies waarom wij alleen flessen van 18/8 rvs verkopen. Alle merken in ons assortiment, Klean Kanteen, Qwetch, Camelbak, Eco Brotbox, Mizu, Rubytec, Pura en Thermos, gebruiken 18/8 rvs, ook bekend als AISI 304. Je komt de aanduiding 18/10 ook wel tegen; dat is dezelfde legeringsfamilie, met het nikkelgehalte aan de bovenkant van de bandbreedte.
Wanneer wordt het wél relevant?
Drie situaties waarin je iets voorzichtiger mag zijn:
Zure dranken langdurig bewaren
Sap meenemen en binnen een dag opdrinken is prima. Citroensap of sinaasappelsap dagenlang in de fles laten staan is iets anders. Dat is ook gewoon beter voor de fles zelf.
Zout én zuur tegelijk
Chloride is de zwakke plek van 304. De grootste zwakte van 304 is de gevoeligheid voor chloriden en zuren, waardoor plaatselijk corrosie kan ontstaan. Voor een drinkfles zelden een probleem, maar het verklaart wel waarom je geen zoute bouillon dagen in je fles wilt laten staan.
Een beschadigde binnenkant
De beschermende chroomoxidelaag herstelt zichzelf, maar diepe krassen en agressieve schoonmaakmiddelen met chloor helpen niet. Gewoon warm sop en een flessenborstel volstaan.
En als je een nikkelallergie hebt?
Dan ligt het anders, en dat willen we niet wegpoetsen. Nikkelallergie is de meest voorkomende contactallergie, en komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen. Voor de meeste mensen met een nikkelallergie gaat het om huidcontact en speelt inname via voeding geen rol. Maar er is een kleine groep die ook op orale nikkelinname reageert.
Herken je jezelf daarin, dan is het advies simpel: bewaar geen zure dranken in rvs, en overweeg glas als je twijfelt. Bespreek het bij klachten met je huisarts of dermatoloog; wij kunnen daar geen medisch advies over geven.
Samengevat
Rvs flessen lekken geen zorgwekkende hoeveelheden nikkel en chroom bij normaal gebruik. Wat wél waar is:
- Zuur verhoogt de migratie, en lange contacttijd nog meer
- Een nieuwe fles geeft het meeste af, maar blijft ook dan onder de grenswaarden: dat is getest op nieuw materiaal onder veel zwaardere omstandigheden dan jij ooit creëert
- Na de eerste uren tot dagen zakt de afgifte naar een nog lager niveau
- Wat vrijkomt is chroom(III), niet het kankerverwekkende chroom(VI)
- Het verschil tussen 18/8 (304) en goedkopere legeringen zoals 201 is echt groot
Met een 18/8 fles zit je dus goed. Vul hem met water, thee, koffie, sap, wat je wilt. Alleen dat glas verse citroensap dat je een week wilt bewaren: doe dat in glas.
Bronnen
De meest leesbare bronnen staan bovenaan.
Over de migratie zelf
- Kamerud, Hobbie & Anderson (2013), Stainless Steel Leaches Nickel and Chromium into Foods during Cooking, Journal of Agricultural and Food Chemistry. Het meest geciteerde onderzoek op dit gebied. Volledige tekst gratis via Oregon State University: fses.oregonstate.edu
- Samenvatting van hetzelfde onderzoek op PubMed: pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
- Het KTH-rapport zelf, met de testresultaten op nieuw materiaal in citroenzuur (Engels, met grafieken): KTH-rapport (pdf)
- Nickel Institute, over de rol van nikkel in voedselcontactmaterialen en het KTH-onderzoek: nickelinstitute.org
- Nickel Institute, factsheet met de cijfers over dagelijkse nikkelinname via voeding: nickelinstitute.org, factsheet 4
- Onderzoek naar sappen op grade 201 staal (let op: niet 18/8): sciencedirect.com
Over de normen en regelgeving
- EDQM, de Europese instantie achter de technische gids voor metalen in voedselcontact: edqm.eu
- Nickel Institute over het nikkelbeleid en de grenswaarde van 0,14 mg/kg: nickelinstitute.org
- Overzicht van de wijzigingen in de tweede editie van de technische gids (2024): knoell.com
- Rijksoverheid, Waarzitwatin, over metalen drinkbekers en de Nederlandse regels: waarzitwatin.nl
- NVWA over wetgeving voedselcontactmaterialen: nvwa.nl
- Regulier Overleg Warenwet, over de Benelux-beschikking voor metalen: row-minvws.nl
Over de materiaaleigenschappen
- HEGO, verschil tussen rvs 304 en 316 in gewone taal: hego.nl
Geef een reactie