Je pakt even een zak of doos theelichtjes mee uit de winkel, zodat je weer wat op voorraad hebt voor gezellig licht in huis of om je theepot warm te houden. Maar heb jij weleens stilgestaan bij het aluminium cupje waarin je theelichtje zit? Het cupje oogt misschien klein en onbelangrijk, maar de milieu-impact van zo’n klein cupje is veel groter dan je denkt. Terwijl wij genieten van het zachte kaarslicht, legt het aluminium een lange, vervuilende weg af. Van bauxietmijn tot recyclinginstallatie of verbrandingsoven.
Het verborgen milieuprobleem van het aluminium cupje
Bij het aansteken van een theelichtje denken we vaak vooral aan het kaarsvet en het warme licht. Maar het échte milieuprobleem schuilt in dat kleine, dunne aluminium cupje dat het kaarsje omhult. De ecologische voetafdruk is enorm. Aluminiumproductie is wereldwijd één van de meest grondstof- en energie-intensieve industrieën. Elk wegwerpcupje symboliseert een lange, vervuilende keten. Beginnend bij mijnen in het buitenland en vaak eindigend bij verbrandingsovens in Nederland.
Van bauxiet tot theelicht: een vervuilend proces
Aluminium wordt gemaakt uit bauxiet, een roodbruin erts dat vooral wordt gewonnen in landen als Australië, China, Guinee, Brazilië, India en Vietnam. De winning van bauxiet vereist grote hoeveelheden land en gaat vaak gepaard met ontbossing en verstoring van ecosystemen. In bijvoorbeeld Guinee, leiden bauxietmijnen tot grondverdringing, vervuiling van water en verlies van landbouwgrond voor lokale gemeenschappen. Guinee is een bekend voorbeeld omdat het één van de grootste bauxietproducenten ter wereld is en er meerdere meldingen zijn van schendingen van mensenrechten, slechte arbeidsomstandigheden en grondverdringing. Maar ook in andere bauxietproducerende landen met weinig toezicht, zwakke arbeidswetgeving of conflicten kunnen soortgelijke problemen voorkomen.
Het vervolgproces
Het gewonnen bauxiet wordt vervolgens geraffineerd tot aluminiumoxide en daarna via smelten en elektrolyse omgezet in aluminium. Deze laatste stap is zeer energie-intensief. De productie van nieuw aluminium kost zo’n 20 keer meer energie dan het omsmelten van te recyclen aluminium. Voor het minieme gewicht van een theelichthoudertje wordt dus een grote hoeveelheid CO₂ en energie geïnvesteerd. Bij de raffinage ontstaat bovendien een groot restproduct: roodslib, een alkalisch residu dat vaak in open bassins wordt opgeslagen. Roodslib bevat zware metalen en kan bij lekkages ecosystemen ernstig vervuilen. Wereldwijd wordt jaarlijks ongeveer 150 miljoen ton roodslib geproduceerd, waarvan het grootste deel geen nuttige toepassing vindt. Per ton aluminiumoxide blijft gemiddeld 1,5 ton roodslib over. Zelfs een klein wegwerpartikel zoals theelichthouders draagt zo bij aan een enorme wereldwijde berg chemisch afval.
De wegwerpcyclus en recycling in Nederland
Wat gebeurt er met deze aluminium cupjes nadat ze in Nederland bij het afval terechtkomen? Dat hangt sterk af van hoe ze worden aangeboden en hoe gemeenten het afval verder verwerken. In veel Nederlandse gemeenten horen dunne aluminium verpakkingen zoals theelichtjes bij het PMD-afval (Plastic, Metalen en Drinkkartons). Soms gaat het via nascheiding na het restafval.
Eenmaal ingezameld, worden de aluminium verpakkingen naar sorteerinstallaties gebracht. Daar worden metalen verpakkingen, waaronder theelichthouders, uit het afval gehaald met behulp van wervelstroom-scheiders. Vervolgens wordt het aluminium gereinigd zodat zo min mogelijk verontreiniging zoals wax, labels of verfresten aanwezig is, voordat het naar smelters gaat. Schoon materiaal kan namelijk veel efficiënter worden hergebruikt. Niet al het aluminium wordt perfect teruggewonnen. Als cupjes toch in het restafval terechtkomen, kan het bij verbranding in afvalenergiecentrales nog gedeeltelijk worden teruggewonnen uit de bodemassen, maar met kwaliteitsverlies. Kleine en dunne aluminium stukjes zijn een uitdaging voor recyclingbedrijven. Vervuild of slecht gescheiden aluminium wordt soms alsnog verbrand of levert kwaliteitsverlies op bij hergebruik. Dat komt doordat dun aluminium snel oxideert en vervuild is met wax- en brandresten, waardoor scheiding en recycling lastiger worden.
Recycling
Toch zijn de cijfers positief: ongeveer 84% van het aluminium verpakkingsafval in Nederland wordt teruggewonnen voor recycling. Wanneer aluminium goed wordt ingezameld en verwerkt, kan het worden omgesmolten tot secundair aluminium. Dit heeft slechts 5% van de energie nodig in vergelijking tot nieuw aluminium uit bauxiet, en dat resulteert in een enorme besparing op CO₂-uitstoot en grondstoffen.
Duurzamere alternatieven
Gelukkig zijn er oplossingen die de milieu-impact drastisch verminderen. Navulbare theelichtcups van glas of hittebestendig RVS zijn jarenlang bruikbaar. Deze kunnen gecombineerd worden met waxrefills van bijenwas, raps, soja of gerecycled materiaal. Hierdoor ontstaat een gesloten keten: geen nieuwe mijnbouw, geen roodslib, geen weggooicupjes en geen verbrandingsafval. Een simpele overstap naar navulbare cups is één van de meest effectieve manieren waarop je als consument direct kunt bijdragen aan een duurzamere kaarsenwereld.
Bronnen
Afvalfonds Verpakkingen – Aluminium verwerking
International Aluminium Institute – Recyclable aluminium
Geef een reactie