Het verborgen milieuprobleem van het aluminium cupje
Bij het aansteken van een theelichtje denken we vaak vooral aan het kaarsvet en het warme licht. Maar het échte milieuprobleem schuilt in dat kleine, dunne aluminium cupje dat het kaarsje omhult. De ecologische voetafdruk is enorm. Aluminiumproductie is wereldwijd één van de meest grondstof- en energie-intensieve industrieën. Elk wegwerpcupje symboliseert een lange, vervuilende keten. Beginnend bij mijnen in het buitenland en vaak eindigend bij verbrandingsovens in Nederland.

Van bauxiet tot theelicht: een vervuilend proces
Aluminium wordt gemaakt uit bauxiet, een roodbruin erts dat vooral wordt gewonnen in landen als Australië, China, Guinee, Brazilië, India en Vietnam. De winning van bauxiet vereist grote hoeveelheden land en gaat vaak gepaard met ontbossing en verstoring van ecosystemen. In bijvoorbeeld Guinee, leiden bauxietmijnen tot grondverdringing, vervuiling van water en verlies van landbouwgrond voor lokale gemeenschappen. Guinee is een bekend voorbeeld omdat het één van de grootste bauxietproducenten ter wereld is en er meerdere meldingen zijn van schendingen van mensenrechten, slechte arbeidsomstandigheden en grondverdringing. Maar ook in andere bauxietproducerende landen met weinig toezicht, zwakke arbeidswetgeving of conflicten kunnen soortgelijke problemen voorkomen.

Het vervolgproces
Het gewonnen bauxiet wordt vervolgens geraffineerd tot aluminiumoxide en daarna via smelten en elektrolyse omgezet in aluminium. Deze laatste stap is zeer energie-intensief. De productie van nieuw aluminium kost zo’n 20 keer meer energie dan het omsmelten van te recyclen aluminium. Voor het minieme gewicht van een theelichthoudertje wordt dus een grote hoeveelheid CO₂ en energie geïnvesteerd. Bij de raffinage ontstaat bovendien een groot restproduct: roodslib, een alkalisch residu dat vaak in open bassins wordt opgeslagen. Roodslib bevat zware metalen en kan bij lekkages ecosystemen ernstig vervuilen. Wereldwijd wordt jaarlijks ongeveer 150 miljoen ton roodslib geproduceerd, waarvan het grootste deel geen nuttige toepassing vindt. Per ton aluminiumoxide blijft gemiddeld 1,5 ton roodslib over. Zelfs een klein wegwerpartikel zoals theelichthouders draagt zo bij aan een enorme wereldwijde berg chemisch afval.

De wegwerpcyclus en recycling in Nederland
Wat gebeurt er met deze aluminium cupjes nadat ze in Nederland bij het afval terechtkomen? Dat hangt sterk af van hoe ze worden aangeboden en hoe gemeenten het afval verder verwerken. In veel Nederlandse gemeenten horen dunne aluminium verpakkingen zoals theelichtjes bij het PMD-afval (Plastic, Metalen en Drinkkartons). Soms gaat het via nascheiding na het restafval. 

Eenmaal ingezameld, worden de aluminium verpakkingen naar sorteerinstallaties gebracht. Daar worden metalen verpakkingen, waaronder theelichthouders, uit het afval gehaald met behulp van wervelstroom-scheiders. Vervolgens wordt het aluminium gereinigd zodat zo min mogelijk verontreiniging zoals wax, labels of verfresten aanwezig is, voordat het naar smelters gaat. Schoon materiaal kan namelijk veel efficiënter worden hergebruikt. Niet al het aluminium wordt perfect teruggewonnen. Als cupjes toch in het restafval terechtkomen, kan het bij verbranding in afvalenergiecentrales nog gedeeltelijk worden teruggewonnen uit de bodemassen, maar met kwaliteitsverlies. Kleine en dunne aluminium stukjes zijn een uitdaging voor recyclingbedrijven.  Vervuild of slecht gescheiden aluminium wordt soms alsnog verbrand of levert kwaliteitsverlies op bij hergebruik. Dat komt doordat dun aluminium snel oxideert en vervuild is met wax- en brandresten, waardoor scheiding en recycling lastiger worden.

Recycling
Toch zijn de cijfers positief: ongeveer 84% van het aluminium verpakkingsafval in Nederland wordt teruggewonnen voor recycling. Wanneer aluminium goed wordt ingezameld en verwerkt, kan het worden omgesmolten tot secundair aluminium. Dit heeft slechts 5% van de energie nodig in vergelijking tot nieuw aluminium uit bauxiet, en dat resulteert in een enorme besparing op CO₂-uitstoot en grondstoffen.

Duurzamere alternatieven
Gelukkig zijn er oplossingen die de milieu-impact drastisch verminderen. Navulbare theelichtcups van glas of hittebestendig RVS zijn jarenlang bruikbaar. Deze kunnen gecombineerd worden met waxrefills van bijenwas, raps, soja of gerecycled materiaal. Hierdoor ontstaat een gesloten keten: geen nieuwe mijnbouw, geen roodslib, geen weggooicupjes en geen verbrandingsafval. Een simpele overstap naar navulbare cups is één van de meest effectieve manieren waarop je als consument direct kunt bijdragen aan een duurzamere kaarsenwereld.

Bronnen

Den Haag – PMD-inzameling

RAVN – Recycling aluminium

Afvalfonds Verpakkingen – Aluminium verwerking

International Aluminium Institute – Recyclable aluminium

Het bericht Theelichtjes en hun verborgen milieuprobleem: aluminium houders verscheen eerst op Green Jump's blog.

Waarom gewone kaarsen en geurkaarsen minder gezond kunnen zijn

Uit onderzoek blijkt dat vooral reguliere kaarsen en geurkaarsen stoffen kunnen uitstoten die niet zo fijn zijn voor je gezondheid en je binnenlucht. We schreven al eens eerder over kaarsen zonder schadelijke stoffen: Sojawas en bijenwas kaarsen zonder schadelijke stoffen. Veel standaard kaarsen worden gemaakt van paraffine, een restproduct van aardolie. Bij het branden komt fijnstof vrij, samen met stoffen zoals benzeen en tolueen. Deze stoffen kunnen irritatie geven aan je ogen en ademhaling en zelfs kanker veroorzaken als je daar heel hoge concentraties van inademt. Ook wordt vaak voor de stevigheid nog stearine toegevoegd, een stof die gemaakt wordt van vet van varkens en koeien. Een toevoeging van palmolie komt ook voor; niet zo goed voor het regenwoud.

Geurstokjes & geurverspreiders: meer dan alleen een lekker luchtje

Ook geurverspreiders zoals geurkaarsen, sprays, plug-ins of geurstokjes kunnen de binnenlucht vervuilen. Vaak bevatten ze synthetische geurstoffen, ftalaten (weekmakers) en soms zelfs formaldehyde. Bij gebruik van synthetische geuren of slechte ventilatie kunnen allergieën verergeren of hoofdpijn ontstaan. Voor kinderen en mensen met astma of een gevoelige luchtweg kan dit extra belastend zijn. Dat geurkaarsen niet al te best zijn voor je gezondheid is al vrij bekend: de combinatie van paraffine en synthetische parfums maakt dat ze de binnenlucht vervuilen.

Wetenschappelijk onderzoek naar kaarsen en geurverspreiders

Uit verschillende studies blijkt dat kaarsen, geurkaarsen, wax melts en diffusers stoffen kunnen uitstoten die potentieel schadelijk zijn, vooral in slecht geventileerde ruimtes of bij frequent gebruik. Symptomen die gebruikers rapporteren zijn onder andere hoofdpijn, geïrriteerde luchtwegen en verergering van astma en allergieën.

Uit een grootschalig meetonderzoek van TNO en het Inhome Air Quality Consortium bleek dat in ruim 1 op de 7 onderzochte Nederlandse woningen de WHO-adviesnorm voor fijnstof (PM₂.₅) regelmatig werd overschreden, vooral in de avonduren. Kaarsen werden daarbij genoemd als belangrijke bron van deze vervuiling, naast bijvoorbeeld koken. Ook het Longfonds waarschuwt dat kaarsen schadelijke stoffen uitstoten die klachten kunnen veroorzaken bij mensen met gevoelige luchtwegen. Verder verwijst een NU.nl-check naar buitenlands onderzoek waaruit blijkt dat fijnstof van kaarsen vergelijkbaar kan zijn met die van het verkeer of zelfs tabaksrook.

Een rol spelen de soort kaars, soort lont, temperatuur waarop een kaars brandt, aantal kaarsen, ventilatie van de ruimte en dat de kaars niet op een plek staat waar veel luchtstroom is.

Een gezonder alternatief voor een heerlijke sfeer en geur in huis

Gelukkig zijn er mooie alternatieven die wél zorgen voor warmte en gezelligheid en die gemaakt zijn zonder nare stoffen. Denk aan kaarsen van plantaardige was zoals een bijenwas kaars, lonten zonder zinkkern (vaak bij hobby kaarsenmakers) en natuurlijke etherische oliën in plaats van synthetische parfums. Ook geurkaarsen bestaan in een vorm zonder vervelende stoffen: deze zijn gemaakt van natuurlijke was en geuren met biologische etherische olie in plaats van synthetische parfums.

Wil je liever een frisse geur zonder kaars? Kies dan voor een natuurlijke luchtverfrisser of natuurlijke geurstokjes die werken met biologische etherische olie. Zo creëer je een fijne herfstsfeer in huis, zonder je gezondheid of de luchtkwaliteit in huis te belasten.

Bijenwas kaarsen: natuurlijk en luchtzuiverend

Een bijenwas kaars is niet alleen sfeervol, maar ook een gezondere keuze voor je binnenlucht. In tegenstelling tot kaarsen van paraffine of stearine branden ze schoner met minder roet en rook. Voor het beste resultaat kies je altijd voor 100% pure bijenwas kaarsen en voor een lont die gemaakt is van 100% katoen en vrij is van lood en zware metalen. Bijenwas kaarsen zijn er ook in de vorm van bijenwas theelichtjes.

Sojakaarsen en koolzaadwaskaarsen: plantaardige alternatieven

Naast bijenwas bestaan er ook plantaardige alternatieven zoals sojakaarsen en koolzaadwaskaarsen. Beide branden schoner dan paraffinekaarsen: ze geven minder roet en rook af en gaan bovendien langer mee. Sojawas is gemaakt van sojabonenolie, maar daarbij speelt duurzaamheid een rol: soja wordt vaak grootschalig verbouwd, soms met ontbossing en veel bestrijdingsmiddelen als gevolg. Koolzaadwas heeft dat nadeel minder, omdat het vaak dichterbij in Europa wordt geteeld. Daarmee is het een milieuvriendelijkere optie, al is het aanbod kleiner dan bij sojakaarsen. Bij beide soorten geldt dat je goed moet letten op de samenstelling, want soms wordt er toch paraffine of stearine aan toegevoegd, kies daarom voor 100% soja- of koolzaadwas.  

Tips voor een herfstsfeer in huis met kaarsen of geuren

• Kies natuurlijke materialen: ga voor een bijenwaskaars of kaarsen van koolzaadwas of plantaardige wassen op basis van zonnebloem- en olijfolie zonder toevoegingen.
• Controleer de lont: vermijd lonten met zinkkern, kies voor katoen of hout.
• Gebruik biologische etherische olie: als basis voor een natuurlijke luchtverfrisser of natuurlijke geurstokjes in plaats van synthetische geurverspreiders.
• Ventileer regelmatig: frisse lucht voorkomt ophoping van nare stoffen.
• Voorkom roetvorming: zet kaarsen niet in een luchtstroom.
• Less is more: één of twee kaarsen geven vaak al genoeg sfeer.

Zo creëer je een warme en fijne sfeer in huis. 

Natuurlijke geurverspreiders

Fruit & kruiden

• Sinaasappel met kruidnagels erin → klassieker die langzaam een warme, kruidige geur afgeeft. Je prikt de kruidnagels gewoon zo in de sinaasappel.
• Citroen- of sinaasappelschillen op de verwarming of in een pan met water laten sudderen.
• Appelschijfjes met kaneelstokjes zachtjes verwarmen voor een zoete herfstgeur.

Planten & takjes

• Rozemarijn of tijm → geurige takjes in een vaasje of in heet water.
• Eucalyptus → een tak in de douche geeft een frisse, spa-achtige geur.
• Lavendel → gedroogd in een zakje in de kledingkast of op de verwarming.

Etherische oliën: geurstokjes / reed diffusers met biologische etherische olie

• Biologische etherische olie kun je gebruiken in een aromasteen of diffuser met water (zonder verhitting).
• Een paar druppels biologische etherische olie (zoals lavendel, sinaasappel of pepermunt) op een katoenen doek of in een schaaltje baking soda.
• Etherische oliën bij verkoudheid: frisse oliën zoals eucalyptus, pepermunt, tea tree of dennennaald helpen de luchtwegen vrijer te laten voelen. Een paar druppels op een (natte) doek en op een afstand van ca. 1,5 m ophangen in de nacht zodat jij of je kleintje beter kan ademen of op je bureau tijdens het werken. 

Overig

• Koffiebonen in een schaaltje → absorberen nare luchtjes en geven een warme geur.
• Azijn met citrusschillen → werkt zowel als natuurlijke luchtverfrisser als schoonmaakmiddel.

Diffusers vs. geurstokjes

Een reed diffuser, ook wel geurstokjes diffuser genoemd, is een systeem dat geur verspreidt door middel van verdamping, zonder gebruik te maken van warmte of elektriciteit. Het bestaat uit een glazen flesje gevuld met een geurende olie en een set rieten stokjes (reeds) die de olie omhoog zuigen en langzaam de geur afgeven aan de omgeving. Deze methode biedt een constante, subtiele geur en is veilig omdat er geen open vlam bij komt kijken. Reed diffusers (geurstokjes) verspreiden de geur passief en zijn mild voor de luchtwegen. Elektrische diffusers of heat diffusers verspreiden actief, waardoor meer vluchtige stoffen in de lucht komen, vooral bij slecht geventileerde ruimtes.

Gebruik natuurlijke geurstokjes en kies bij voorkeur voor biologische etherische olie en gebruik diffusers bewust: een paar druppels op een doekje of aromasteentje geven al een aangename geur zonder de lucht te overbelasten.

Veilig gebruik van etherische oliën

• Gebruik slechts een paar druppels op een doekje of aromasteen.
• Ventileer de ruimte regelmatig.
• Vermijd langdurige blootstelling en zet ze uit de buurt van kinderen en huisdieren.
• Biologische etherische oliën zijn puurder, maar bevatten nog steeds vluchtige stoffen → gebruik ze met mate.
• Gevoelige groepen (zwangeren, kinderen, mensen met astma) moeten extra voorzichtig zijn.
  

Met deze tips geniet je van een warme, knusse en gezonde sfeer in huis met kaarsen, natuurlijke geurverspreiders en verantwoorde etherische oliën. Bij Green Jump hebben we gekozen voor bijenwaskaarsen en kaarsen gemaakt van plantaardige wax. Deze zijn vrij van schadelijke stoffen. Onze geurverspreiders hebben geurstokjes van riet en worden gebruikt in combinatie met 100% etherische oliën en zijn vrij van schadelijke bestanddelen.

Bronnen

• Environmental Health Perspectives (2011) – Emission modeling en toxische stoffen bij kaarsverbranding
  
• PubMed (2023) – Plug-in geurverspreiders en VOC-concentraties
  
• American Chemical Society (2025) – Effecten van scented wax melts
  
• BioMed Central (2023) – Studie onder gebruikers naar klachten bij blootstelling
  

Het bericht Een knusse sfeer in huis: kaarsen en geurverspreiders zonder zorgen gebruiken verscheen eerst op Green Jump's blog.

Ik had er zelf geen idee van eigenlijk, dat de waxinelichtjes die ik sinds jaar en dag gebruik wel eens schadelijk zouden kunnen zijn. Gewoon een kaarsje, daar ben ik mee opgegroeid. Tot ik Google raadpleegde en mij verdiepte in de wereld van kaarsen, wat mij een stuk wijzer maakte en deed beslissen geen ‘normale’ kaarsen en waxinelichtjes te kopen.

Paraffine

Waxinelichtjes bevatten namelijk paraffine, ze hebben hun naam dan ook te danken aan de Engelse vervoegingen van de woorden wax en paraffine. De walm van een waxinelichtje is schadelijk voor de gezondheid, daarover later meer. Maar eerst even terug naar de geschiedenis van het lichtje in Nederland, om te snappen hoe het kan dat een schadelijk product zo maatschappelijk geaccepteerd in het schap kan liggen.

Het is 1898 als de Nederlandse ondernemer Ericus Gerhardus Verkade, die van de koekjes en de chocolade, het patent op het lichtje koopt van zijn Britse schoonzoon. Deze had namelijk ontdekt dat een mengsel van wax en paraffine zorgde voor een rustige en stabiele vlam. Toen hij het mengsel in een bakje goot merkte hij ook dat er meer toepassingen waren dan de lange kaars en om die reden werd het waxinelichtje een populair product. Bijna honderd jaar lang maakte Verkade theelichtjes, tot zij deze tak verkochten aan Bolsius. Waxinelichtjes zijn tegenwoordig al voor bodemprijzen te krijgen, een stuk of honderd lichtjes voor enkele euro’s.

De meeste waxinelichtjes en ook kaarsen die verkrijgbaar zijn in winkels zijn dus gemaakt van paraffine. Maar wat is het precies? Paraffine is een product dat wordt verkregen uit aardolie en bruinkoolteer. Paraffine zelf is niet giftig, maar bevat stoffen die bij de verbranding schadelijk zijn voor de gezondheid en ook voor het milieu. In 2009 ontdekten wetenschappers dat de walm van goedkope kaarsen, van paraffine, kankerverwekkend is. Er komt namelijk onder andere benzeen vrij en dat is giftig. Het zit ook in sigarettenrook. Daarnaast zorgen paraffinekaarsen voor veel roet en rook.

Natuurlijke kaarsen van sojawas en bijenwas

Kortom, hier moeten natuurlijke alternatieven voor zijn, dachten wij.

Sojawas kaarsen

Sojawas is gemaakt van sojabonen, volledig biologisch afbreekbaar en vrij van chemicaliën. In tegenstelling tot paraffinekaarsen is er nauwelijks sprake van roetvorming en er wordt geen onaangename geur verspreid. Sojawas brandt twee keer zo lang als paraffine. Let op: een kaars mag soja op het label hebben staan, zelfs als de kaars slechts 25% sojawas bevat. Wij kiezen echter voor 100% zuivere sojawas, zonder verdere (schadelijke) toevoegingen.

Bijenwas kaarsen

Bijenwas wordt al heel lang gebruikt om kaarsen mee te maken en is tevens de duurste grondstof voor kaarsen. Bijenwas wordt gemaakt van omgesmolten honingraten die niet meer worden gebruikt. De vrouwelijke honingbijen produceren deze was uit de wasklieren op hun buik. Hiermee bouwen zij de honingraten. Wanneer deze zijn verouderd en niet meer bruikbaar zijn, smelten imkers deze om en filteren de bijenwas zodat deze schoon wordt. Bijenwas is eigenlijk kleurloos, maar wordt geel door de kleur van de bloempollen. De brandduur van bijenwas is langer dan die van paraffine kaarsen en ook hier is er sprake van weinig roetvorming en rook.

Het bericht Sojawas en bijenwas kaarsen zonder schadelijke stoffen verscheen eerst op Green Jump's blog.